و در كلام اين تقديم و تأخير هست.آنگه [١]به شما رسد اثمى و حرجى از آن كشتن ناواجب،اين قول ابن زيد است.محمد بن اسحاق گفت:معرة،اى،غرامة الدية.و بعضى ديگر گفتند:كفارة،كقوله [٢]: ...فَإِنْ كٰانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ،فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ [٣]... ،بر قاتل خطا،برده‌اى [٤]باشد كه آزاد كند.چون حال بر اين جمله بود.و گفتند:مشركان عيب كنند كه [٥]اينان اهل دين خود را مى‌كشند.و جواب لو لا محذوف است از كلام،و التقدير [٦]:لاذن لكم فى دخولها و لكنه حال بينكم و بينه.

لِيُدْخِلَ اللّٰهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشٰاءُ ،و تا اين محذوفات تقدير نكنى كلام مستقيم نشود.و اصل معرة،من العر باشد و هو الجرب [٧]گفت،خداى تعالى اين تأخير براى آن كرد تا در رحمت برد آن را كه خواهد. لَوْ تَزَيَّلُوا ،قيل:لو تميزوا.و اگر جدا بودندى مؤمنان از كافران در مكه ما كافران را عذابى سخت كردمانى.و گفتند، قوله: لَعَذَّبْنَا ،جواب هر دو است.جواب لو لا و جواب لو[٣٠٦-پ]قتاده گفت:در اين آيت خداى تعالى به بركت مؤمنان از كافران عذاب بازدارد به بركت مؤمنان [٨]، چنان كه براى مستضعفان مكه از مشركان عذاب بازداشت.

و از صادق [٩]-عليه السلام-روايت كردند از پدرانش،از اميرالمؤمنين [١٠]-عليهم السلام-كه او گفت:رسول را پرسيدم از اين آيت.گفت:معنى آن است كه: لَوْ تَزَيَّلُوا ،اگر آن كافران كه در معلوم چنان بود كه ايشان را فرزندان،مسلمان خواهند [١١]بودن،اگر ايشان را از اصلاب پدران جدا شايستى [١٢]كردن،ما كافران را عذاب كردمانى.و اين قول [١٣]قريب است لقوله تعالى: ...وَ لاٰ يَلِدُوا إِلاّٰ فٰاجِراً كَفّٰاراً [١٤].

إِذْ جَعَلَ ،عامل در ظرف لعذبنا است.گفت:چون كردند،و آنگه كه كردند

[١] .گا:تقدير آن‌كه.

[٢] .آج:قوله تعالى،ما،گا،لا،آد،افزوده:تعالى.

[٣] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٩٢.

[٤] .گا،آد:كفارت قاتل خطا،برده‌اى باشد.

[٥] .آج،ما،گا،لا،آد:گويند.

[٦] .گا،آد:تقدير آن‌كه.

[٧] .آج،ما،گا،لا،آد:الحرب،گا،و آد:آيه را پس از اين جملات آورده‌اند.

[٨] .كذا در اساس،آج،ما،گا،لا،آد:ندارد.

[٩] .آج:امام جعفر صادق.

[١٠] .آج،گا،لا،آد،افزوده:على.

[١١] .آج،آد:خواهد.

[١٢] .گا،آد:توانستى.

[١٣] .گا،آد،افزوده:لطيف و.

[١٤] .سورۀ نوح(٧١)،آيۀ ٢٧.