و اعددت [١]للحرب اوزارها رماحا طوالا و خيلا ذكورا
و من نسج داود تحدى بها على اثر الحى عيرا [٢]فعيرا
و گفتند:معنى آن است تا اهل كالزار [٣]آثام و اجرام كفر رها كنند به ايمان، كه ايمان حكم كفر بردارد.و بر اين قول،معنى آيت آن باشد كه،كافران را مى‌كشى تا آنگه كه همه اسلام آرند،اما طوعا او كرها،و دين همه يكى شود،[٢٧٤-ر]و آن مسلمانى است،و ازآن‌پس به قتال و جهاد حاجت نباشد،حسن گفت:معنى آن است كه تا آن‌كه جز خداى را نپرستند [٤].كلبى گفت:حتى يسلموا او يسالموا [٥]،تا اسلام آرند يا صلح بكنند.

ذٰلِكَ [٦] ،اى ذلك الذى قلت و بينت من حكم اهل الحرب، وَ لَوْ يَشٰاءُ اللّٰهُ لاَنْتَصَرَ مِنْهُمْ ،اگر خداى تعالى خواهد از ايشان انتقام بكشد،همه را هلاك كند و كار ايشان كفايت كند بى‌تكلف قتال،و لكن اين نكرد. لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ ،تا بهرى را به بهرى امتحان كند،چه تكليف صورت امتحان دارد چنان كه بيان كرده‌ايم در بسيار جايها از اين كتاب.و مثله قوله: وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتّٰى نَعْلَمَ الْمُجٰاهِدِينَ مِنْكُمْ وَ الصّٰابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبٰارَكُمْ [٧].

وَ الَّذِينَ قُتِلُوا [٨]فِي سَبِيلِ اللّٰهِ ،گفت:آنان كه در سبيل خداى كالزار [٩]كنند.

ابو عمرو و يعقوب و حفص خواندند:قتلوا،به ضم«قاف»و كسر«تا»،على الفعل المجهول،و آنان را كه بكشتند [١٠]در راه خداى.و حسن بصرى خواند:قتلوا، بالتشديد على الفعل المجهول،و باقى قراء،قاتلوا خواندند من المقاتله.گفت:و آنان كه در سبيل خداى جهاد كنند. فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمٰالَهُمْ ،حكم نكند خداى تعالى به

[١] .ما:و اعتدد.

[٢] .آج،ما:غير،لا:غيرا.

[٣] .آج،ما،گا،لا:كارزار.

[٤] .ما:نپرستدند.

[٥] .آج:تسلموا او يسالموا،ما:يسلموا او سالموا.

[٦] .آج،ما،گا،آد،افزوده:مبتدايى است محذوف الخبر،و التقدير ذلك.

[٧] .سورۀ محمد(٤٧)آيۀ ٣١.

[٨] .اساس،آب،آج،ما،گا،لا،آد:قاتلوا،با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد.

[٩] .آج،ما،گا،لا:كارزار.

[١٠] .آب،ما:بكشتند.