١ ) حجم عظيم كارنامه فقهى سلف صالح، نمايان و اهتمام و تلاش و كوشش بسيار و در خورشان بر همگان مبرهن مى‌شود، چه پس از فحص بليغ وبه دست آوردن نسخه‌هاى رساله‌هاى غنا معلوم شد اين رساله‌ها خيلى بيش از آن است كه در بادى امر تصور مى‌شد، زيرا كتابشناسى‌هاى شيعه مانند كشف الحجب و الاستار، مرآة اكلتب، كشف الأستار و از همه مهمتر الذريعه تأليف شيخ آقا بزرگ تهرانى (قدس سره) تنها حدود يك سوم اين رساله‌ها را معرفى كرده‌اند - آن هم به طور ناقص - و از بقيه اطلاعى نداشته‌اند، از اين رو براى شناخت ميراث علمى گذشتگان نمى‌توان به اين آثار - كه بسيار هم گرانبها و ارزنده‌اند - اكتفا كرد. و حتى از رساله شيخ حر عاملى در غنا - افزون بر اينها - در هيچ يك از كتابهاى تذكره وسرگذشت ذكرى نرفته است.

٢ ) شناخت اين مساله كه فلان فرع فقهى از چه تاريخى در فقه وارد شده و چه مسيرهايى را طى كرده است، براى استنباط، معد خوبى خواهد بود و اين امر در پرتو اين گونه كارها براحتى ميسر است. نخستين رساله موجود فقهى در باب غنا رساله‌اى از محقق سبزوارى صاحب كفايه (م١٠٩٠) است و پيش از دوران وى رساله‌اى در غنا سراغ نداريم و از زمان محقق سبزوارى تا زمان ما رساله‌هاى فراوان در اين باب تاليف شده است و اين نشان مى‌دهد كه پيش از آن، اين مساله روز نبوده است و لزومى نداشته كه به صورت مستقل به آن پرداخته شود، و لذا به همان مقدار اندكى كه در دوره‌هاى فقهى به آن پرداخته شده بود، اكتفا مى‌كردند. دليل نضج تاليف رساله‌هاى غنا در اواخر دوره صفويان و پس از آن، دو چيز مى‌تواند باشد:

الف)رشد فرهنگ صوفيان در اواخر دوره صفوى و شيوع آداب و رسوم آنان كه از جمله آنها مساله سماع و غناست.

و عالمان دين كه حراست از دين را وظيفه خود مى‌دانستند، در اين دوره كتابهاى زيادى در رد صوفيان نگاشته‌اند و بسيارى از اين دست كتابها فصلى را به غنا اختصاص داده‌اند - مانند اثنا عشريه