ولى بر اين مبنا كه عنوان «اهل كتاب» مختص به امت پيامبرى باشد كه بالخصوص، كتاب بر او نازل شده باشد - و اين عنوان، امتى را كه پيامبرش تابع پيامبر ديگر باشد، شامل نشود - در اين صورت، دو آيه ياد شده با مفادى كه ذكر شد، بر كتابى بودن صابئان دلالت روشنى ندارد بلكه صرفا دلالت مى‌كند كه آنان داراى شريعت الهى هستند، هر چند عنوان اهل كتاب بر آنان منطبق نباشد. و شايد كسانى كه از دو آيه، استفاده كرده‌اند كه صابئان از اهل كتابند (مانند برخى از بزرگان معاصر در باب جهاد كتاب «منهاج)» از عنوان «اهل كتاب»، جز معناى اعم را برداشت نكرده‌اند و روشن‌تر هم همين برداشت است.

آيه سوم:

{ان الذين آمنوا والذين هادوا والصابئين والنصارى والمجوس والذين اشركوا ان اللّه‌ يفصل بينهم يوم القيامة ان اللّه‌ على كل شيء شهيد } (١)

ظاهر طبقه بندى سه گانه در آيه، اين است كه هر گروه - كه بعد از اسم موصول مستقل آمده است - داراى طبيعت واحكام متفاوت با دو صنف ديگر است. گروه اول مؤمنان هستند و مراد، كسانى هستند كه به دين حنيف اسلام، ايمان آورده باشند. در مقابل كسانى كه از روى جهل و كم خردى و يا عناد و يا بواسطه عدم اطلاع آن را رها كرده‌اند.

گروه دوم : پيروان اديان آسمانى هستند وبه عبارت ديگر، اهل كتاب.آنان عبارتند از: يهوديان، صابئان، نصارى، زردشتيان و اينكه در آيه شريفه به اين چهار دين اكتفا شده است، شايد بدان جهت بوده است كه در مناطق نزديك به كانون وحى و زادگاه اسلام، در ابتداى ظهور دعوت اسلام، چهار دين ياد شده وجود داشته‌اند.گروه سوم كه در آيه ذكر شده است مشركان هستند كه مراد از ايشان در تعبيرات قرآنى، بت پرستان است. هر چند باور شرك، منحصر در آنان نيست و حتى اكثر اديان الهى پس از گذشت دوره‌هاى اوليه، تدريجا به شرك آميخته شده‌اند ولى در اين آيه شريفه، مقتضاى تقابل ميان «الذين اشركوا...» و اصناف ديگر، آن است كه تعبير ياد شده صراحت يا ظهور كامل در آن دارد كه

(١) سوره حج، آيه ١٧.