ديدگاه درست آن است كه عدالت، خويى است نفسانى و پايدار كه دارنده‌اش را به مراقبت و همراهى تقوا و مروت وامى دارد. عدالت، با پرهيز از گناهان كبيره و پافشارى نكردن بر گناهان كوچك پديدار مى‌شود. اكنون به عبارتهايى ديگر از فقيهان بزرگ شيعه در اين باره مى‌نگريم.

مرحوم شيخ طوسى مى‌نويسد:

«نحن نعلم انه ما كان البحث في ايام النبي(ص) ولا ايام الصحابة والتابعين، وانما هو شيء احدثه شريك به عبد اللّه‌ القاضي. فلو كان شرطا لما اجمع اهل الامصار على تركه».خلاف، شيخ طوسى، به نقل مفتاح الكرامة، ج ٣/٨١

مى‌دانيم كه اين بحث ]ملكه در عدالت [ در زمان پيامبر و اصحاب و تابعين نبوده و نخستين كسى كه از آن سخن گفت، شريك بن عبد اللّه‌ قاضى بود، در حالى كه اگر شرط بود، ]فقيهان [ اهل شهرهاى گوناگون همگى به اجماع آن را وانمى نهادند. صاحب مفتاح الكرامة از فاضل سبزوارى، محقق اردبيلى و صاحب مدارك در اين باره مطلبى نقل مى‌كند و سپس خود اظهار نظر مى‌كند:

«ليس فى الاخبار له اثر ولا شاهد عليه، فيما اعلم، وكانهم‌اقتفوا فى ذلك اثر العامة.

والامر كما ذكر، فاني وجدت جملة من كتب الجمهور كالمحصول و غيره و كتب الخاصة كالمصنف ]العلامة [ و من تاخر عنه دون من تقدم عليه، قد سطر فيها هذا التعريف]. تعريف العدالة بالملكة [» مفتاح الكرامة، ج٣٠/٨٠

در روايات هيچ اثر و گواهى، تا جايى كه مى‌دانيم، بر اين مطلب نيست و گويا آنان از اهل تسنن پيروى كرده‌اند. مطلب همان گونه است كه گفته شد، من در برخى كتابهاى اهل تسنن مانند المحصول و غير آن و نيز برخى كتابهاى