فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢١ - سخنی در تنظیم خانواده (٢) محمد مؤمن قمى آیت الله
مصدر است و راغب آن را چنين توضيح مىدهد: حرث يعنى پاشيدن بذر در زمين. بنابر اين، مرادف زرع ]كاشتن [ است. ديگران نيز حرث را به همين معنا تفسير كردهاند. هر چند برخى ميان اين دو چنين تفاوت گذرادهاند كه حرث، كاشتن دانه در زمين است و زرع روياندن و رشددادن آن، مؤيد اين نظريه، سخن خداوند است: {أفرأيتم ماتحرثون ءانتم تزرعونه أم نحن الزارعون } ،آيا چيزى را كهمىكاريد ديدهايد؟ آيا شما مىرويانيدش يا ما رويانندهايم؟».
و نيز روايتى از پيامبر اكرم (ص): «لايقولنّ احدكم زرعت و ليقل حرثت،كسى از شما نگويد: روياندم بلكه بگويد: كاشتم». (١)
در هر حال، ترديدى نيست كه به كار رفتن واژه حرث در مورد زنان، به اين معنى بوده است. گويى چنين گفته شدهاست: «زوجاتكم مزارع لكم، همسرانتان كشتزارهاى شما هستند». پس خدا، اعلام فرمود كه همسران كشتزارهاى شوهران هستند. معناى عرفى اين سخن آن است كه هر زن و همسرى كشتزار شوهرش باشد، زيرا قضيه عام، به اين قضيه خاص منحل مىشود. بنابر اين وقتى حكم صادر شد كه همسر كشتزار شوهر خود مىباشد، ترديدى نيست كه عرف از آن اين را مىفهمند كه موضوع كاشت و برداشت در اين كشتزار به شوهر واگذار شده است، چنان كه به دنبال آن، خداوند مىفرمايد: «فأتوا حرثكم أنّى شئتم، هر جا كه خواهيد به كشتزار خود در آييد». خداوند مىگويد: «زنانتان - چون كشتزارتان هستند - از آن شمايند و اين كشتزارها در اختيارتان هستند، پس هر جا كه خواهيد به كشتزارتان در آييد. بنابر اين، هرگاه همسر به عنوان كشتزار و جايگاه كشت براى شوهر و در اختيار او باشد، معنايش جز آن نيست كه موضوع كاشتن و روياندن در اين كشتزار به دست او است و آن چيزى هم كه در آن مىكارد، جز بذر - چيزى كه وجود فرزند از آن نشات مىگيرد - نخواهد بود و اين حق شوهر است و هيچ كس حق ندارد او را از آن بازدارد، خواه همسرش باشد و خواه فردى ديگر.
ممكن است كسى گمان كند كه آيه
(١)«فروق اللغات»، جزائرى، باب الحاء، ص١٠٧.