او به «عليك» اكتفا كرد و اتمام پاسخ به صورت «عليك السلام»، مكروه است. (٦٣) ناگفته نماند، اتمام در اينجا به معنى انجام دادن فعل به صورت كامل است. پس مقصود از كراهت اتمام، كراهت پاسخ به سلام ذمّى به صورت كامل است.

٢. در برخى روايات به كراهت نماز مستحب، در برخى اوقات تصريح شده است؛ از جمله: هنگام بين الطلوعين، بعد از عصر تا مغرب و هنگام زوال خورشيد(هنگام اذان ظهر). (٦٤)

برخى از فقها بين شروع نماز و اتمام آن در اوقات ياد شده، تفاوت قائل شده و شروع نماز را در اين اوقات مكروه دانسته‌اند، نه اتمام آن را. (٦٥) گروهى ديگر، اين فرق را نپذيرفته و تصريح كرده‌اند كه روايات كراهت، دلالت دارد كه اوقات ياد شده براى خضوع، خشوع، سجده و عبادت مناسب نيست و لذا فرقى بين شروع نماز يا اتمام آن، در اين اوقات وجود ندارد؛ چراكه در هر دو فرض، نماز در وقتى گزارده شده كه براى عبادت مناسب نبوده است. پس همان گونه كه شروع نماز در اين وقت‌ها مكروه است، اتمام آن نيز كراهت دارد. (٦٦)

نهم. موانع اتمام

١. موانع طبيعى

گاهى قدرت مكلّف، به دليل موانع طبيعى از بين مى‌رود و باعث مى‌شود مكلّف نتواند عملى را كه شروع كرده، به اتمام برساند يا عمل را به طور كامل به جا آورد. اين نوع مانع موجب مى‌شود كه اصل تكليف ساقط شود و يا معلوم مى‌شود كه از

(٦٣) تحرير الوسيلة، ج٢، ص٤٥٤، م١٠.
(٦٤) وسائل الشيعة، ج٤، ص٢٣٤، باب ٣٨ از ابواب مواقيت.
(٦٥) العروة الوثقى، ج٢، ص٢٧٤ ـ ٢٧٥، م١٨.
(٦٦) التنقيح في شرح العروة(الصلاة)، ج١، ص٥٤٢ ـ٥٤٣.