چنانچه بر مكلّف عملى خاص واجب شود كه از انجام دادن آن ناتوان است، بايد بدل آن را به جا آورد. حال اگر هنگام انجام دادن بدل، قدرت بر انجام واجب اصلى پيدا كرد، على القاعده به پايان بردن بدل، واجب نيست، بلكه گاهى صحيح و مجزى نيست، مگر آنكه دليل خاص بر مجزى بودن آن باشد؛ چرا كه موضوع وظيفه اضطرارى كه موجب وجوب بدل شده بود، از بين رفته است؛ مثلاً اگر كسى كه نمى‌تواند براى وضو يا غسل از آب استفاده كند، بعد از تيمّم، امكان استفاده از آب براى او حاصل شود، در اين صورت تيمّم مجزى نخواهد بود. (٧٥) همچنين كسى كه تمكّن از انجام دادن خصال كفّاره ترتيبى را ندارد، ليكن بعد از مشغول شدن به بدل، توانايى پيدا كرد، اتمام بدل كافى نيست و بايد آن را رها كند و همان كفّاره اصلى را به جا آورد. (٧٦)

٧. تزاحم دو تكليف

چنانچه اتمام عملى كه اتمام آن واجب است، مانند نماز، مزاحم با تكليف مهم‌تر از آن يا هم‌تراز با آن، يا مزاحم با تكليف مضيّقى شود، در حالى كه واجب اوّل وقت وسيعى دارد يا داراى بدل است، وجوب اتمام واجب اوّل از بين مى‌رود، بلكه اگر تكليف دوم، مهم‌تر يا بى بدل باشد، قطع تكليف اوّل واجب است. (٧٧)

(٧٤) تكملة العروة الوثقى، ج٢، ص١١٢، م١٤.
(٧٥) المعتبر في شرح المختصر، ج١، ص٣٩٩ ـ ٤٠٠ ؛ منتهى المطلب، ج٣، ١٤٢ ؛ الحدائق الناضرة، ج٤، ص٣٨٦ ؛ جواهر الكلام، ج٥، ص٢٣٨ ـ ٢٤٨ ؛ العروة الوثقى، ج٢، ص٢٢٤ ـ ٢٢٥، م١٤ و ١٥.
(٧٦) كشف الغطاء، ج٤، ص٥٩٥.
(٧٧) التنقيح في شرح العروة(الطهارة)، ج٢، ص٢٨٧ ـ ٢٩١ ؛ مستند الشيعة، ج٤ ،ص٤٠٩ ؛ مستمسك العروة، ج٥، ص٤٥١ ـ ٤٥٣.