فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠٦ - جدال تعبد و تعقل در فهم شريعت (٣) مسعود امامى
قوانين و سنتهاى دينى و غير دينى موجود در جامعه هستند.
او تساوى در خود قانون را كه مورد نظر غربيان است، به تساوى در اجراى قانون تفسير مىكند. غربيان هرچند در وضع قوانين بر پايه مبانى عقلانى و عرفى خود ميان گروههاى مختلف انسانى همچون عاقل و ديوانه، كودك و بزرگسال، فرق مىگذارند، ولى از تأثيرگذارى باورهاى دينى و عقيدتى پرهيز دارند يا مدعى هستند كه مىبايست از چنين تأثيرى اجتناب كرد. از اين رو، آنان تفاوت قوانين ميان زن و مرد، و مسلمان و غيرمسلمان را در اسلام برنمىتابند و بر آن خرده مىگيرند. آزادى نيز در غرب مفهومى فرادينى است كه بر پايه آن، دين تفسير مىشود و در مواردى كه منابع دينى قابليت تفسير نو را ندارند، به راحتى كنار گذاشته مىشوند. آزادىهاى جنسى در غرب كه تا مرز قانونى شدن ازدواج همجنسبازان نيز پيش رفته است، گواه روشنى بر اين ادعاست.
پاسخ نائينى به اينكه اجهار به منكرات در مغرب زمين «به واسطه منع مذهبى نداشتن» اين امور در ميان آنان است و ارتباطى به آرمان آزادى در آن سرزمين ندارد و نيز تفسير او از مساوات به ترتّب قوانين بر موضوعات بر وجه كلّى و اجراى آنها بدون هيچ تفاوتى بر همه مصاديق و سرايت چنين تفسيرى از مساوات به همه عقلاى عالم، علاوه بر اينكه گوياى فهم نادرست او از آزادى و مساوات در غرب است، حكايت از اين دارد كه شعار آزادى و مساوات در ميان مشروطه خواهان، اگر نگوييم سوغاتى از فرنگ بود، لااقل تحت تأثير شديد فرهنگ آنان شكل گرفته بود. (٥٤)
(٥٤) عبدالهادى حائرى بر اين باور است كه دريافت نائينى از آزادى كاملاً سنّتى و در حد تفسيرى اسلامى از آزادى بيان است و از آزادى در چارچوب نظام مشروطه و دمكراسى كه درصدد دفاع از آن است، فاصله دارد. به نظر وى، نائينى تفاوتهاى بنيادى و اجتنابناپذير ميان اسلام و دمكراسى را از ديده دور داشته و به اين نتيجه غلط رسيده بود كه ميان اسلام و دمكراسى همسانى وجود دارد(ر.ك: تشيع و مشروطيّت در ايران ، ص ٣٠٢) اما حميد عنايت بر اين كلام خرده مىگيرد كه اوّلاً تعريف همه پسندى از دمكراسى به روايت غربى آن وجود ندارد و متفكران مىتوانند بر هريك از خصايص دمكراسى مانند حق رأى، آزادى بيان يا آزادى اجتماعات تأكيد ورزند.