فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٧ - ارث به سبب قرابت يا تعصيب ؟ آیة الله جعفر سبحانى
{ للذّكر مثل حظّ الأُنثيين } ؛ (٣٢)بر مشاركت پسر و دختر در ارث بردن اجماع دارند.
و اين همان است كه گفتيم كه بنابر تعصيب، ارث بردن دختر، مشروط است به وجود برادر، و إلاّ عمو ارث مىبرد.
خرقى در متن مغنى گفته است:
اگر وارث متوفّا چند دختر و چند دختر پسر باشد، دو ثلث تركه به دخترها مىرسد و به دختران پسر چيزى نمىرسد، مگر آنكه دختران پسر، برادرى هم داشته باشند كه در آن صورت آنها هم به دليل وجود يك مرد در ميانشان، به اندازه سهم دو دختر ارث مىبرند.
ابن قدامه در شرح آن گفته است:
اگر با دختران پسر، پسرى در همان درجه و طبقه وجود داشته باشد مثل اينكه برادر و يا پسر عمو داشته باشند، و يا پسرى در درجه پايينترى وجود داشته باشد مانند اينكه پسر برادر يا پسر پسرِ عمو يا پسرِ پسرِ پسرِ عمويى داشته باشند، در اين صورت مازاد تركه بين آنها به عنوان عصبه متوفّا، طورى كه به هريك دو برابر سهم دختر برسد، تقسيم مىشود. (٣٣)
روايات ائمه اهل بيت(ع)
از ائمه اهل بيت(ع) نيز روايات بسيارى رسيده كه براساس آنها، مازاد بر فروض به كسى مىرسد كه به متوفّا نزديكتر است. كثرت اين روايات چنان است كه اگربه حد تواتر نرسيده باشند، درحد تضافر هستند. (٣٤) از روايات چنين بر مىآيد
(٣٢) خداوند به شما در باره فرزندانتان سفارش مىكند، سهم پسر از ميراث مانند سهم دو دختر است، نساء، آيه ١١.
(٣٣) مغنى، ج٦، ص ٢٢٩.
(٣٤) شهيد ثانى در باب فرائض كتاب مسالك الأفهام، هنگام شرح اين عبارت محقق كه گفته است: «از نظر اماميه، ارث به وسيله تعصيب به كسى نمىرسد»، مىگويد: «مستند اماميه در نفى تعصيب، خبر واحد است» ! اين سخن شهيد شگفت به نظر مىرسد.