فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢ - ارث به سبب قرابت يا تعصيب ؟ آیة الله جعفر سبحانى
ظاهر اين قسمت از آيه كه خداوند مىفرمايد: «إن امرؤٌاْ هلك ليس له ولد وله اخت فلها نصف ما ترك»، اين است كه ارث بردن خواهر از برادر مشروط به اين است كه برادر، فرزندى نداشته باشد؛ در حالى كه لازمه برخى صور تعصيب، ارث بردن خواهر از برادر با وجود فرزند دختر براى متوفّاست و اين در صورتى است كه تعصيب به واسطه غير باشد؛ مانند خواهر يا خواهران پدر و مادرى يا خواهر و خواهران پدرى؛ زيرا اينان عصبه به غير از جانب پدر هستند. بر اين اساس، اگر فردى بميرد و از خود دختر و خواهر پدر و مادرى يا پدرى برجاى گذارد، نصف تركه از آن دختراست و نصف ديگر از آن عصبه است كه همان خواهر يا خواهران باشد؛ در حالى كه طبق تصريح آيه مذكور، وراثت خواهر مشروط به اين است كه متوفّا فرزندى نداشته باشد.
خرقى گفته است: خواهران با وجود دختران متوفّا، عصبه هستند و مازاد تركه را به ارث مىبرند و با وجود دختران متوفّا، براى خواهران فرضى مقرر نشده است».
ابن قدامه در شرح اين كلام خرقى مىگويد:
در اينجا، مراد از خواهران، خواهران پدر و مادرى يا پدرى است و ديدگاه عموم فقها جز ابن عباس و تابعان او همين است؛ زيرا از او روايت شده كه او خواهران را با وجود دختران متوفّا، عصبه قرار نمىداد و در مورد دختر و خواهر متوفّا گفته است: نصف تركه از آن دختر است و چيزى به خواهر نمىرسد. ابن عباس چنين گفته است: آيا شما داناتريد يا خداوند؟ و مرادش از اين جمله، اين آيه بوده كه: «ان امرؤٌاْ هلك ليس له ولد وله اخت فلها نصف ما ترك...»؛ زيرا براى خواهر به شرطى ارث قرار داده شد كه متوفّا فرزندى نداشته باشد.
ابن قدامه به اين استدلال ابن عباس، چنين پاسخ مىدهد: