اعلاميه شديد اللحنى، اقدامات ضد اسلامى تقى‌زاده و يارانش را در مجلس محكوم كردند و ضمن تأكيد بر اينكه «مشروطيت و آزادى اين مملكت جز بر اساس قويم مذهبى كه ابد الدهر خلل‌ناپذير است، غير ممكن» است، حكم به اخراج «عشّاق آزادى پاريس» از مجلس كردند. (٣١)

شيخ عبداللّه‌ مازندرانى پس از اعلاميه اخير، در پاسخ به استفتايى، به تبيين حقايقى ناگفته و درخور توجه از روند نهضت مى‌پردازد. مازندرانى در اين نامه، از روشنفكران غرب‌گرا كه «از مسلك فاسده فرنگيان تقليد» مى‌كردند، به «مواد فاسده» ياد مى‌كند كه در برانداختن «شجره خبيثه استبداد» و برپا كردن «اساس قويم مشروطيت... به اغراض ديگر داخل و با ما مساعد» و همراه گشتند. «ماها به غرض حفظ بيضه اسلام و صيانت مذهب... و اجراى احكام مذهبيه...، و آنها به اغراض فاسده ديگر». اما اين «اختلاف مقصد»ها تا زمانى كه «طرفِ» آنها «اداره استبداديه سابقه» بود، چندان «بروزى نداشت»، اما «پس از انهدام آن اداره ملعونه، تباين مقصد علنى شد... ماها ايستاديم كه اساس را صحيح و شالوده را بر قوايم مذهبى كه ابد الدهر خلل‌ناپذير است، استوار داريم. آنها در مقام تحصيل مراودات خودشان بر تمام قوا برآمدند. هرچه التماس كرديم كه... براى حفظ دنياى خودتان هم، اگر واقعاً مشروطه خواه و وطن خواهيد، مشروطيت ايران جز بر اساس قويم مذهبى ممكن نيست استوار و پايدار بماند، به خرج (آنها) نرفت». (٣٢)

هرچه مى‌گذشت، بر علماى مشروطه خواه بيشتر آشكار مى‌شد كه روشنفكران غرب‌گرا كه همراهان آنان در پيروزى نهضت بودند، ديدگاهشان در مورد مشروطيت و رابطه آن با مذهب، با آنچه آنان مى‌انديشيدند و در پى آن بودند، متفاوت است. از اين رو، با غلبه روزافزون ياران ديروز و رقباى امروز بر نهادهاى

(٣١) ابوالحسنى، ديده‌بان بيدار ، ص ١٢٥.
(٣٢) آجودانى، مشروطه ايرانى ، ص ١٢٥.