وقوع اصلاحات و انقلاب‌هايى در اروپا، آسيا و آفريقا براى فرار از حاكميت استبدادى و به منظور دستيابى به حكومت‌هاى مشروطه نيز زمينه‌ساز پيدايى و رشد انديشه مشروطه خواهى در ايران شد. تصويب قوانينى در انگلستان درباره حق آزادى شركت در انتخابات در سال‌هاى ١٨٦٧ و ١٨٨٤ ميلادى، تدوين قانون اساسى جامع براى ايتاليا، همچنين تولد چهار حكومت مشروطه در كشورهاى آلمان، دانمارك، اتريش و فرانسه در نيمه دوم قرن نوزدهم، تدوين قانون اساسى در حكومت عثمانى به وسيله مدحت پاشا روشنفكر نامدار ترك، تأسيس مجلس شورا و نظّار و نيز تدوين قانون اساسى در مصر، تدوين چندين قانون اساسى در هندوستان در همين دوره و تشكيل كنگره ملى هند در سال ١٨٨٥، تصويب قانون اساسى ژاپن از سوى امپراطور آن كشور در سال ١٨٨٩، پيروزى انقلاب روسيه در سال ١٩٠٥ و سير مشروطه خواهى مردم چين كه منجر به تشكيل جمهورى چين در سال ١٩١١ شد، همگى برخى از زمينه‌هاى تأثيرگذار بر انقلاب مشروطه ايران بودند. (٦)

ترديدى نيست كه مهم‌ترين آرمان‌هاى انقلاب مشروطه، مانند تدوين قانون اساسى، مراجعه به آراى عمومى، تشكيل مجلس شورا و تفكيك قوا، از بيرون مرزهاى ايران و به خصوص مغرب زمين به اين مرز و بوم وارد شده بود. اين واقعيتى است كه دو طيف مشروطه‌خواه و مشروعه‌خواه بر آن اتفاق نظر داشتند و بر

(٥) براى آشنايى با زندگى و انديشه‌هاى سه نفر از مهمترين روشنفكران عصر قاجار يعنى ميرزا ملكم خان، آخوند زاده و طالبوف كه در زمره نخستين كسانى مى‌باشند كه به معرفى فرهنگ مغرب زمين به ايرانيان پرداختند، مراجعه شود به: امامى، مسعود، فصلنامه فقه اهل‌بيت(ع)، شماره‌هاى ٥٠ و ٥١، سلسله مقالات «فقه در نگاه روشنفكران».
(٦) در مورد بررسى تفصيلى جنبش‌هاى مشروطه خواهى در كشورهاى گوناگون و تأثير آنها بر انقلاب مشروطه ايران ر.ك: حائرى، عبدالهادى، تشيع و مشروطيت در ايران ، ص ١٥ ـ ٢٦.