نان نيز كالاى معدود است و از احاديث هم پيداست كه در آن زمان هم به صورت معدود خريد و فروش مى‌شده است، اما از آنجا كه اهميت دارد، تفاضل در معاوضه آن حرام شده است.

سئل العالم عن حد الربا و العينة، فقال: ... حتى طعام اللين من الخبز باليابس و الخبز النقى بالخشكار بالفضل، و ما لا يجوز فهو الربا الا ان يكون بالسوى و مثله و اشباهه فكلها ربا. (٥)

با توجه به اين دو نمونه، نمى‌توان گفت: عدم حرمت تفاضل در معدودات، امر تعبدى صرف است، بلكه حرمت تفاضل بسته به تحقق علت حرمت يا عدم تحقق آن است.

از طرفى در احاديث زيادى، تفاضل در معدودات مكروه شمرده شده است؛ در حالى كه همين تعبير در مورد موزونات هم به كار رفته است. نمى‌خواهيم بگوييم اين تعبير دلالت بر حرمت دارد، ولى حداقل مى‌توان گفت كه اين حكم در شرايط مختلف، فرق مى كرد، و بدين رو، گاهى مى‌فرمايند «لا بأس به» و گاهى مى‌فرمايند: «مكروه است».

در حديثى مى‌بينيم كه امام صادق(ع) مى‌فرمايند: امام على(ع) معامله يك پيراهن به دو پيراهن را مكروه مى‌دانست، (٦) اما در حديث ديگر آمده است كه امام حسين(ع) در مقابل يك حله عراقى حاضر است پنج حله بدهد؛ در حالى كه اگر اين معامله واقعاً مكروه بود، امام(ع) هرگز مرتكب كار مكروه نمى‌شد.

نتيجه اينكه مى‌توان گفت اگر كالايى نقش بسيار تعيين كننده‌اى در زندگى مردم داشته باشد، گر چه معدود هم باشد، ربا در مورد آن ثابت است.

(٥) جامع احاديث الشيعه، ج١٨، ابواب الربا ، باب ٧ ، ح ٨. حجيت اين حديث مبتنى بر حجيت كتاب فقه الرضاست.
(٦)همان ، ابواب الربا ، باب ٤ ، ح ٥ .