فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٣ - ارث به سبب قرابت يا تعصيب ؟ آیة الله جعفر سبحانى
اگر مردى بميرد و هيچ فرزندى نداشته و خواهرى داشته باشد، نيمى از ميراث برادر، از آن اوست و برادر تمام آنچه را كه خواهرش بر جاى نهاده است، به ارث مىبرد، به شرط آنكه خواهر، فرزند نداشته باشد.
كيفيت استدلال به اين آيه شريفه چنين است: خداوند سبحان حكم كرده كه خواهر، نصف ميراث برادرى را كه فرزندى ندارد، و برادر تمام ميراث خواهرى را كه فرزندى ندارد، مىبرد، جمله «و هو يرثها»، يعنى برادر تمام تركه خواهر را به ارث مىبرد. حال اگر خواهر تمام تركه برادر را ـ نيمى از آن را به سبب فرض و نيمى ديگر را به وسيله رد ـ ببرد، در اين صورت برتفاوت بين خواهر و برادر در ارث بردن از يكديگر ثمرهاى مترتب نخواهد شد.
پاسخ دليل دوم: مقيد كردن سهم خواهر به نصف، با اينكه ممكن است در برخى موارد تمام تركه را ببرد، براى آگاهى دادن به اين حقيقت است كه خواهر، ذاتاً مستحق بيش از نيمى از ميراث نيست و اصل قرآنى اين است كه مرد دو برابر سهم زن ببرد، هر چند زن در برخى موارد صاحب كل تركه مىشود، اما اين موارد، استثنايى است. علاوه بر اين، تصريح به فرض خواهر، براى بيان اين است كه چگونه مازاد تركه بين خواهر و كسانى كه با او در يك طبقه قرار دارند، مانند برادران يا خواهران مادرى، تقسيم شود ؛ زيرا در صورتى كه چنين افرادى وجود داشته باشند، باقى تركه به هريك از آنها به نسبت سهامشان رد مىشود. بنابراين اگر سهم خواهر مشخص نشده بود كه نيمى از تركه است، كيفيت رد باقى تركه از كجا فهميده مىشد؟
دليل سوم: خداوند از زبان زكرياى نبى(عليه السلام) فرموده است:
{و إني خفت الموالي من ورائي و كانت امرأتي عاقراً فهب لي من لدنك وليّاً يرثني و يرثُ من آل يعقوب واجعله ربِّ رضياً } ؛ (٤٤)
(٤٤) مريم، آيات ٥ ـ ٦.