يافت و نخستين اعتراض عمومى در انقلاب مشروطه بود، روشن مى‌شود. (١٦) در ميان خواسته‌هاى آن روز مردم، تنها تأسيس عدالت‌خانه است كه تا حدى با اصول مشروطيت ارتباط دارد. (١٧)

(١٦) فهرست خواسته‌ها بدين شرح بود: ١. «نبودن عسگر گاريچى در راه قم». ٢. مراجعت و معاودت دادن حاج ميرزا محمدرضا كرمانى را كه در جلال آباد رفسنجان منفى و مبعّد بود. ٣. برگرداندن مدرسه خان مروى را به جناب حاج شيخ مرتضى. ٤. بناى عدالت‌خانه‌اى در ايران. ٥. اجراى قانون اسلام درباره آحاد و افراد بدون ملاحظه از احدى. ٦. عزل مسيو نوز از رياست گمرك و ماليه دولت. ٧. عزل علاء الدوله از حكومت طهران. ٨. موقوف نمودن تومانى ده شاهى كسرى مواجب و مستمريات مردم» (كرمانى، ناظم الاسلام، تاريخ بيدارى ايرانيان ، ص ٢٩٦). كسروى بر اين باور است كه دو رهبر مذهبى مشروطه در تهران يعنى سيد عبداللّه‌ بهبهانى و سيدمحمد طباطبايى «از نخست در انديشه مشروطه و قانون و دارالشورى مى‌بوده‌اند، ولى بخردانه مى‌خواسته‌اند كه كم‌كم پيش روند تا به خواستن آنها رسند... اينكه گفته‌اند دو سيد و ديگران از مشروطه آگاه نمى‌بودند و در عبدالعظيم يا در سفارتخانه، ديگران آن را به زبان ايشان انداختند، سخنى است كه از دل‌هاى پاكى نتراويده... سرجنبانانى در ايران از بيست و سى سال پيش، معنى مشروطه و چگونگى زيست توده‌هاى اروپايى را مى‌دانستند و سالانه كسانى به اروپا مى‌رفتند و باز مى‌گشتند و آگاهى‌ها از آنجا مى‌آوردند و از چند سال بازگفتارها درباره قانون و مشروطه در روزنامه‌هاى فارسى نوشته مى‌شد. آرى، توده انبوه و مردم بازارى از آن آگاه نمى‌بودند، ولى اين جز از آن است كه دو سيد هم ندانسته باشند. اگر اينان معناى مشروطه را نمى‌دانستند و آن را نمى‌خواستند، پس به چه مى‌كوشيدند؟... بى‌گمان اينان دانسته مى‌كوشيدند»(ر.ك: كسروى، تاريخ مشروطه ايران ، ص ١١٩).اما همو در بخش ديگرى از كتابش، سخنى متفاوت دارد و مى‌گويد:«اگر راستى را خواهيم اين علماى نجف و دو سيد و كسان ديگرى از علما كه پافشارى در مشروطه خواهى مى‌نمودند، معنى درست مشروطه و نتيجه رواج قانون‌هاى اروپايى را نمى‌دانستند و از ناسازگارى بسيار آشكار كه ميانه مشروطه و كيش شيعى است آگاهى درستى نمى‌داشتند».(همان،ص٣١٢)
(١٧) شايان توجه است كه يحيى دولت‌آبادى ادعا مى‌كند كه تأسيس عدالتخانه در زمره خواسته‌هاى علما نبود و چون سفير عثمانى گفت: «اگر استدعاى آقايان نوعيت داشته باشد من توسط در صلح مى‌كنم، والاّ اگر مستدعيات شخصيت داشته باشد، من اقدام نخواهم كرد. لذا من ملحق نمودم به نوشته آقايان تأسيس عدالتخانه را تا سفير قبول كرد»(ر.ك: دولت آبادى، يحيى، حيات يحيى ، ص ٢٣). ناظم الاسلام كرمانى نيز اين ادعاى دولت آبادى را تأييد مى‌كند(ر.ك: كرمانى، ناظم الاسلام، تاريخ بيدارى ايرانيان ، ص ٢٩٧.)