فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٤ - نكتهها(١٨) رضا مختارى

مسئلة ١٧. إذا كان أهل الصفوف اللاحقة غير الصف الأوّل متفرّقين بأن كان بين بعضهم مع البعض فصل أزيد من الخطوة التي تملأ الفرج... لم يصحّ اقتداؤهم، و إلاّ صحّ و أمّا الصفّ الأوّل فلا بدّ فيه من عدم الفصل بين أهله، فمعه لايصحّ اقتداء مَن بَعُدَ عن الإمام أو عن المأموم من طرف الإمام بالبعد المانع. (٢٠)

بنابراين، فاصله بين دو نفر در صف، به اندازه يك گام بزرگ(يا حدود يك متر، يا به اندازه جسد انسان ساجد، بر حسب اختلاف تعابير) مضرّ به جماعت نيست. بنابراين فاصله شدن بچه مميّز حتى با يقين به بطلان نماز او، به طريق اولى مضرّ به صحت جماعت نيست. از اين رو، بايد مسئله ١٤١٧ توضيح المسائل و مسئله ٢٢ عروه را بدين گونه توجيه كرد كه اگر افزون بر بعد و فاصله مجاز (حدود يك متر)، بچه مميّز فاصله شود، حكم چنين است؛ يعنى با عنايت به مسئله ١٤٣٦ توضيح المسائل و مسئله ١٧٦ عروه، بايد اين مسئله را معنى كرد؛ در حالى كه هر مسئله رساله عمليه بايد به تنهايى و مستقلاً ـ بدون جمع عرفى با ساير مسائل به تقييد و تخصيص ـ صحيح و قابل عمل باشد؛ چون مخاطبان رسائل عمليه اغلب قادر بر جمع عرفى بين مسائل نيستند و چنين اشرافى ندارند و به اشتباه مى‌افتند. از اين رو، برخى فقها براى جلوگيرى از اشتباه، به جاى عبارت مسئله ١٤١٧، بيان ديگرى دارند ؛ مثلاً مرحوم آيت اللّه‌ گلپايگانى(قدّس سرّه) فرموده‌اند:

... اگر شك در صحت نماز او [مميّز] داشته باشند و فاصله زياد باشد كه اتصال بقيه صف به امام به وسيله آن طفل باشد، اقتدا مشكل است، بلى، فاصله شدن يك طفل مانع نيست؛ هر چند نماز او باطل باشد! (٢١).

عبارت توضيح المسائل فقيه مدقّق حضرت آيت اللّه‌ شبيرى زنجانى(دامت