فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨ - ارث به سبب قرابت يا تعصيب ؟ آیة الله جعفر سبحانى

ضابطه ارث از ديدگاه فريقين

ضابطه تقديم برخى نزديكان نسبى متوفّا بر برخى ديگر، از نظر فقهاى اماميه يكى از اين دو امر است:

نخست اينكه آن فرد مطابق آنچه درقرآن آمده داراى فرض باشد. خداوند در قرآن فرموده است:

{آبائكم و ابنائكم لاتدرون أيّهم أقرب لكم نفعاً فريضةً من اللّه‌ إنّ اللّه‌ كان عليماً حكيماً } ؛ (٢)

شما نمى‌دانيد پدرانتان و پسرانتان كدام يك از آنان سودشان به شما نزديك‌تر است. اين فريضه‌اى الهى است. به راستى خدا دانا و حكيم است.

دوم اين كه ميت، وارث داراى فرض، نداشته باشد، در اين صورت، كسى كه به ميت نزديك‌تر است، وارث كلّ تركه يا مازاد تركه مى‌شود. خداوند فرموده است:

{و أُولوا الأرحام بعضهم أَولى ببعضٍ في كتابِ اللّه‌ إن اللّه‌ بكلّ شيء عليم } ؛ (٣)

خويشاوندان به ارث بردن از يكديگر سزاوارترند. به يقين، خداوند بر هر چيزى دانا است.

اما از نظر فقهاى اهل سنت، ملاك ارث بردن، پس از كسر فرض صاحبان فرض، تعصيب ـ به همان معنايى كه ذكر شد ـ است؛ هر چند عصبه، نسبت دورى با صاحبان فرض داشته باشند؛ مانند برادر ميتى كه يك يا دو دختر دارد يا عموى ميتى كه يك يا دو خواهر داشته باشد. مطابق اين ديدگاه، مازاد تركه به برادر يا عموى ميت به عنوان عصبه ميت، مى‌رسد. اما از نظر ما، مازاد تركه به اصحاب