فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤ - ارث به سبب قرابت يا تعصيب ؟ آیة الله جعفر سبحانى
مقدمه
ارث بردن به سبب تعصيب، از اختصاصات فقه اه٠٠ل سنت است و در فقه اماميه به شدت مورد انكار است كه تفصيل آن خواهد آمد. براى روشن شدن مطلب نكاتى را به عنوان مقدمه بيان مىكنيم:
عَصَبه در لغت و اصطلاح
عَصَبَه جمع عاصب است؛ مانند طلبه كه جمع طالب است و از عَصَب به معناى پيچيدن محكم، اشتقاق يافته است؛ مثلاً وقتى گفته مىشود: عصب برأسه العمامة، يعنى عمامه را دور سرش محكم پيچيد. هر چند واژه عصبه، جمع است، اما بر مفرد، جمع، مذكر و مؤنث اطلاق مىشود و جمع الجمع آن، عصبات است.
عصبه مردانى از خويشاوندان ميت را گويند كه درنسبت آنها با ميت، زن فاصله نشده باشد و آنها را از اين جهت عصبه گويند كه ميت را احاطه مىكنند: پدر، پسر، عمو، برادر، عصبهاند؛ زيرا ميت را همچون عمامهاى كه به سر پيچيده شده، احاطه كردهاند.
عصبه در اصطلاح فقها به وارثانى گفته شده كه صاحب فرض نيستند. طبق فتواى علماى اهل سنت اگر با عصبه، وارثانى باشند كه صاحب فرض هستند، آنچه پس از تقسيم سهام وارثان صاحب فرض باقى مىماند، چه كم باشد و چه زياد، به عصبه مىرسد. اگر عصبه، تنها وارث باشد، تمام مال را مىبرد و اگر فروض، تمامى مال متوفّا را فراگيرد، چيزى به عصبه نمىرسد. (١)
(١) المغنى، ج٦، ص ٢٢٦.