فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣٥

اتمام هيچ يك از اعمال مستحب، با شروع، واجب نمى‌گردد، مگر حج و عمره كه با شروع كردن اين دو، به دليل تأكيدى كه در مورد مُحرم شدن وجود دارد، اتمامشان واجب است و آيه {وَأتمّوا الحجَّ و العُمرَةَ للّه‌ِ } نسبت به وجوب به پايان بردن حج و عمره عموميت دارد. (٢٨)

با اين حال، چنانچه حاجى يا عمره گزار بر اثر بيمارى(احصار) و يا جلوگيرى دشمن(صدّ)، از اتمام حج يا عمره ناتوان گردند، همانجا قربانى مى‌كنند و از احرام خارج مى‌شوند، البته اگر بر ايشان ممكن باشد، قربانى‌اى را كه همراه آورده‌اند، به قربانگاه مى‌فرستند و هرگاه هدى به قربانگاه رسيد(و قربانى شد)، از احرام خارج مى‌شوند و اين گونه حج يا عمره آنها به اتمام مى‌رسد. (٢٩)

اگر وقت براى انجام دادن عمره تمتع تنگ شود، بايد به حج افراد عدول كرد و آن را به جا آورد و بعد از اتمام رساندن آن، عمره مفرده را انجام داد. پس در حقيقت عدول به حج افراد، اتمام همان حج تمتع محسوب مى‌شود و اين گونه مثال‌ها، استثنايى براى وجوب اتمام حج نيست .

محقق بحرانى در اين باره مى‌گويد:

اگر در راه مكّه و يا يكى از موقف‌ها راهش بسته شد و غير آن، راهى نداشت يا هزينه رفتن از راهى ديگر برايش مقدور نبود، قربانى را به نيّت خارج شدن از احرام، ذبح يا در صورتى كه قربانى، شتر است، نحر مى‌كند. با اين عمل، وى از احرام خارج مى‌شود. در اين حكم فرقى ندارد كه داخل حرم باشد يا بيرون از آن، و براى خارج شدن از احرام، منتظر رسيدن قربانى به قربانگاه نمى‌ماند و به طور كلى مراعات هيچ زمان و مكان خاصى براى اين كار لازم نيست. (٣٠)