فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧ - ارث به سبب قرابت يا تعصيب ؟ آیة الله جعفر سبحانى
{و أُولوا الأَرحام بعضهم أولى ببعضٍ في كتاب اللّه إنّ اللّه بكلّ شيء عليم } ؛ (١٣)
خويشاوندان به ارث بردن از يكديگر سزاوارتراند. به يقين خداوند بر هر چيزى داناست.
و در آيهاى ديگر فرموده است:
{النبيّ أَولى بالمؤمنينَ من أَنفسهم و أزواجه أمّهاتهم و أُولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب اللّه من المؤمنين و المهاجرين إلا أَن تفعلوا إِلى أوليائكم معروفاً كان ذلك في كتاب اللّه مسطوراً } ؛ (١٤)
پيامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسران او به منزله مادران ايشان اند، و در كتاب خدا ثبت است كه خويشاوندان در ارث بردن از يكديگر بر مؤمنان و مهاجران مقدماند، مگر اينكه بخواهيد در حق برادران ايمانى خود كار نيكى كنيد [و با وصيت، بخشى از دارايىهاى خود را به آنها برسانيد]. اين حكم در كتاب الهى نگاشته شده است.
ظاهر آيه نشان مىدهد كه از ارحام و نزديكان، در ارث بردن از يك ديگر سزاوارتر از ديگرانند. از برخى مفسران نقل شده كه اين آيه ناسخ آيات قبل است كه مطابق آن مؤمنان به واسطه هجرت و عقد اخوت كه پيامبر(ص) ميان مهاجران و انصار بسته بود، از يكديگر ارث مىبردند.
دليل اولويت ارحام در ارث بردن، اقربيت آنان به متوفّاست. براين اساس، نسبت هركس به متوفّا نزديكتر باشد، در ارث بردن اولويت دارد، چه صاحب سهم باشد و چه نباشد، چه از جمله عصبه باشد، چه نباشد. (١٥)
علامه طباطبايى در اين زمينه گفته است:
(١٣) انفال، آيه ٧٥.
(١٤) احزاب، آيه ٦.
(١٥) مجمع البيان، ج٢، ص ٥٦٣.