تحقيق آن است كه اصل در معناى ماده عزر به معنى حمايت كردن همراه با قدرت بخشيدن است و همه معانى ياد شده، از لوازم اين معناست. تعزير و تأديب هم از آشكارترين مصاديق قدرت بخشيدن و حمايت از نفس است، بدين گونه كه با تعزير از شخص در مقابل عمل بدش دفاع مى‌شود و تعزير او را پاك مى‌گرداند و به سوى كمال هدايت مى‌كند، باعث تربيت او مى‌شود و از رجوع و تكرار عمل بازش مى‌دارد.

ب) بررسى اصطلاحى در بيان فقها

فقها عموماً ضمن تأكيد بر معناى لغوى، بيشتر در باره مجرا و مصداق تعزير سخن گفته اند .كلام برخى فقها در تبيين معناى تعزير در فقه، از اين قرار است:

ابن ادريس مى‌گويد:

التعزير تأديب تعبد للّه‌ سبحانه به لردع المعزر و غيره من المكلفين ؛

تعزير عبارت است از ادب كردن تعبد للّه‌ كه به وسيله آن تعزير شونده و ديگر مكلّفان [از ارتكاب عمل قابل تعزير]منع مى‌شوند. (٣١)

تعريف به مقابل، روشى است كه محقق در شرايع براى تعريف تعزير برگزيده است:

كلّ ماله عقوبة مقدرة يسمى حدّاً، و ما ليس كذلك يسمى تعزيراً؛

هر آنچه داراى مجازاتى مقدر و معلوم باشد، حد و آنچه داراى مجازات مقدر نباشد، تعزير ناميده مى‌شود. (٣٢)

(٣٠) التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج٨، ص١٠٨.
(٣١) ابن ادريس، سلسلة الينابيع الفقهيّة، ج٢٣، ص٢٩٦.
(٣٢) نجفى، محمد حسن بن باقر، جواهر الكلام، چ٧، بيروت ، ج٤١، ص٢٥٤.