فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٨ - بررسى فقهى و حقوقى قاعده «التعزير في كلّ معصية» محمد رضا كدخدايى
الشيعه تحت عنوان {بَابُ أَنَّ كُلَّ مَن خَالَفَ الشَّرعَ فَعَلَيهِ حَدٌّ أَو تَعزِير } قرار داده است و متضمن اين مفهوم عاماند «خداوند براى هر چيزى حدّى گذاشته و براى كسى كه از آن حد تجاوز كند، حدّى قرار داده است».
مهمترين اين روايات عبارتاند از:
١. صحيحه داوود بن فرقد (٦٢) ؛ {...اِءنَّ اللَّهَ قَد جَعَلَ لِكُلِّ شَي ءٍ حَدّاً وَ جَعَلَ لِمَن تَعَدَّى ذَلِكَ الحَدَّ حَدّ } (٦٣).همين روايت را شيخ طوسى از حسن بن سعيد و شيخ صدوق از فضاله نقل كرده است.
٢. خبر عمروبن قيس (٦٤): {أَنَّ اللَّهَ جَعَلَ لِكُلِّ شَي ءٍ حَدّاً وَ لِمَن جَاوَزَ الحَدَّ حَدّاً } . (٦٥)
٣. شبيه همين مضمون در روايات متعدد ديگر موجود است. (٦٦)
استدلال به اين فقره از روايت منوط به آن است كه عبارت اين گونه معنا شود: «خداوند متعال براى هر چيزى حكمى قرار داد و براى كسى كه از آن حكم تجاوز كند، مجازاتى مقرر داشت»؛ يعنى اوّلاً منظور از «جعل» جعل در مقام تشريع باشد، ثانياً، مراد از حد در ابتداى عبارت قانون يا حكم و در انتهاى عبارت مجازات اعم از حد مصطلح و تعزير باشد. به عبارت ديگر، خداوند براى هر كس كه از حكم شرعى تجاوز(معصيت) كند، مجازاتى قرار داده است.
(٦٢) سند روايت : «مُحَمَّدُ بنُ يَعقُوبَ عَن عِدَّةٍ مِن أَصحَابِنَا عَن أَحمَدَ بنِ مُحَمَّدِ بنِ عِيسَى عَنِ الحُسَينِ بنِ سَعِيدٍ عَن فَضَالَةَ بنِ أَيُّوبَ عَن دَاوُدَ بنِ فَرقَد».
(٦٣) وسائل الشيعه، ج ١٨، باب ٢ از ابواب مقدمات حدود، ح١.
(٦٤) سند روايت: «و عن أبى على الاشعرى عن محمد بن حسان عن محمد بن على عن أبى جميل عن ابن دبيس الكوفى، عن عمرو بن قيس».
(٦٥) وسائل الشيعه، ج ١٨، باب ٢ از ابواب مقدمات حدود، ح٣.
(٦٦) سند بعضى از اين روايات به شرح ذيل است يك: رَوَاهُ البَرقِيُّ فِي المَحَاسِنِ عَن عَمرِو بنِ عُثمَانَ عَن عَلِيِّ بنِ حُسَينِ بنِ رِبَاطٍ عَنأَبِى مَخلَدٍ عَن أَبِي عَبدِ اللَّه» دو: «عَن مُحَمَّدِ بنِ عِيسَى عَن يُونُسَ عَن حُسَينِ بنِ المُنذِرِ عَن عَمرِو بنِ قَيسٍ المَاصِرِ عَن أَبِى جَعفَرٍ(ع)».