ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٤١

ابزارى كه براى دقت كارىهاى شگفت انگيز ساخته‌ايم مى باشد در صورتى كه چنين معارف و دريافت شده‌هاى فوق محدوديتها و تعينهاى مادّى ، قطعا از توانايى اين وسايل طبيعى و مصنوعى بالاتر است . شما وقتى كه اندكى دقت مى كنيد مى بينيد درك حقيقت زيبايى ، آزادى حقيقى شخصيت ، حقيقت عدالت ، و حقيقت ارزشها هيچ يك از عهدهء وسايل طبيعى و مصنوعى مانند ميكروسكپها ، تلسكپها و با عظمتترين كمپيوترها ساخته نيست ، چه رسد به درك ذات اقدس ربوبى و صفات عاليهء او . بنا بر اين بايد بپذيريم كه گسترش و عمق جهان هستى و سطوح بيكران آن و تعميم حقايق هستى تا مجردات مربوط به استعدادهاى درونى ما است . مطالب ذيل را به اختصار تا شماره ١١ متذكر مى شويم : ١ - هر چه در اين دنيا به تصور ما در آيد ، مخلوق است و مسبوق به نيستى و دگرگونى . پس تنها قديم آن خداوند است كه فوق قلمرو خلقت است .
٢ - توجه لازم به مسبوق بودن مخلوقات به غير خود ، بهترين دليل بر تكيهء وجودى آنها به خالق كائنات است .
٣ - و همهء موجودات كه در اين جهان هستى در مجراى قانونى خود قرار گرفته‌اند ، به وسيلهء انواعى از پديده‌ها با يكديگر شباهت دارند مانند كميتها ، انواع بىشمارى از كيفيتها ، انواع حركتها ، مدت بقاء و دوام در عرصهء طبيعت ، علل به وجود آمدن و از بين رفتن ، طعمها ، مقاومتها ، نيروها و ضعفها . . . و غير ذلك ، ولى تنها خداوند سبحان است كه شباهتى با هيچ چيز ندارد و ليس كمثله شيء . [١] ٤ - با ارائه حدوث تمامى اشياء ، ازليت خود را اثبات فرموده است ، حتى با ارائه حدوث زمان به وسيله احداث مادهء متحرك . هر خردمندى مى فهمد كه زمان نيز با محدوديت منشأ انتزاع آن كه مادهء متحرك است ، پس از عدم وارد صحنهء وجود

[١] . سورهء شورى ، آيهء ١١ .