ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩ - آيا ما مى توانيم علل و حكمت احكام دينى را بفهميم

بزرگ خواهد بود و اين چون و چرا بدون اين كه كمترين ناله و اشكى را ايجاب كند ، ما را روانهء رصدگاههاى دنيا خواهد كرد كه برويم و علل اين حادثهء بزرگ را از ديدگاه علمى جويا شويم . اما در يك حادثهء كوچك كه به هيچ وجه قابل مقايسه با آن حادثهء بزرگ نمى باشد ، مانند زمين خوردن كه موجب زخم كوچك پاى ما شده است ، فورا فيلسوف مى شويم آن هم فيلسوف بدبين به اين دليل كه زخم پاى من رنج آور است ٥ - إنّ اللَّه حرّم حراما غير مجهول ، وأحلّ حلالا غير مدخول ( خداوند سبحان حرام فرمود پديده‌هاى آشكار را و حلال فرمود امور و اشياء بدون نقص را . ) آيا ما مى توانيم علل و حكمت احكام دينى را بفهميم اين مسئله با ابعاد گوناگونى كه دارد ، افكار صاحبنظران فراوانى را به خود جلب نموده است . بديهى است كه در بارهء آن ، نظريات گوناگونى ابراز شود . براى بحث اجمالى مسئلهء فوق نخست جملهء فوق را توضيح مى دهيم : دو احتمال در بارهء معناى جملهء فوق مى رود .
احتمال يكم - اينست كه آنچه كه خداوند سبحان به عنوان حرام ممنوع فرموده است ، داراى موضوع و ماهيتى روشن و علل واقعى مى باشد . مانند قضاياى عقلى كه هم موضوعات و محمولات آنها قابل فهماند و هم نسبت و رابطهء موجود ما بين آنها . مانند ممنوعيت به كار بردن هر ماده اى كه به ضرر جسم يا جان و روان آدمى باشد . و لزوم به جاى آوردن عبادات كه رابطه ما بين خدا و انسان را تنظيم و تحسين مى نمايد و غذاى روح آدمى را تعبيه مى نمايد .
احتمال دوم - همهء احكام خداوندى بر اصول مبانى دينى كه از حكمت و ارادهء تشريعى خداوندى ناشى شده است ، روشن و قابل درك مى باشد . به اين معنى كه اصيلترين مبناى دين اسلام اينست كه بشر در يك آهنگ كلى شركت نموده و با هم