ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٨٠ - متن اصلى عقايد و احكام دين اسلام و حقوق و تكاليف آن بر مبناى فطرت اصلى انسان

به دليل پندهايى كه از سرگذشت اقوام و مللى گرفته‌ايد كه پيش از شما در اين خاكدان زيستند و راه فنا را پيش گرفتند و مثلهايى كه كتابهاى آسمانى و حكماى وارسته براى شما زده‌اند و با وضوح آن حقيقت كه به آن دعوت شده‌ايد و آزمايشها و تجاربى كه در طول زندگى خود داشته‌ايد ، نمى بايست وضع حيات مادى و معنوى شما انسانها اين قدر دردناك بوده و اين همه از سعادت حقيقى دور باشيد .
خداوند سبحان به وسيلهء تبليغ انبياء عليهم السلام و به وسيله مغزهاى قدرتمند كه صاحبان آنها با حكمت و فرزانگى آراسته بودند و به وسيلهء آزمايشها و تجارب آن قدر حقايق در اختيار شما قرار داده است كه بتوانيد راه سعادت را با كمال اطمينان پيش بگيريد و از سرمايه‌هاى با عظمت وجود خودتان برخوردار گرديد . عوامل بيدارى و حركت در مسير اصول انسانى كه در جملات فوق از امير المؤمنين عليه السلام آمده است به ترتيب زير است : ١ - اطلاع لازم از سرگذشت اقوام و مللى كه در طول تاريخ در اين خاكدان زندگى كرده‌اند و پند گرفتن از آن . امتياز اين عامل در اين است كه نتايج عينى را در دنبال مقدمات عينى و معلولات را پس از به وجود آمدن علل آنها در صحنهء وجود ارائه مى دهد ، يعنى هنگامى كه شخص ناظر در تاريخ ، پديدهء ظلم و استكبار را مى بيند ، نتيجهء آن را هم در اشكال گوناگون در عرصهء همان تاريخ مشاهده مى كند ، و مانند فرض و نظريه نيست كه مستلزم تحقق عينى نباشد .
٢ - مثلها و قواعد كلى كه كتابهاى آسمانى مخصوصا قرآن مجيد براى بشريت مطرح مى كند ، به اضافهء اين كه از جانب خالق كائنات جل جلاله بوده و حتى احتمال اشتباه و خطا هم در آنها وجود ندارد ، آن يقين و آرامش را مى آورد كه از حوادث عينى هم به جهت قرار گرفتن آنها از نظر علل در مجراى احتمالات ساخته نيست .
٣ - آزمايشها و تجارب بسيار با ارزش است كه انسانهاى حقيقت جو را از واقعيات