مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٦٤ - راجع به حقیقت طیّ الأرض

پیچیدگی در زمان بسیار کوتاهی به مقصد می‌رسد، و در اینجا اشکال واضح وجود دارد، زیرا:

اوّلاً: ما می‌بینیم وضع زمین تغییر نمی‌کند، هر چیز به جای خود بوده و هست، مردم هر کدام در محلّ خود هستند، و فقط این دَرنَوَردیدگی و پیچیدگی نسبت به شخصِ سائر صورت می‌گیرد، و با فرض اینکه امر واقعی و حقیقی بوده (نه توهّمی و تخیّلی) معقول نیست که جسمی و مادّه‌ای حرکت کند، و اضافه و نسبتش را با تمام موجوداتی که با آنها اضافه و نسبت دارد تغییر ندهد.

و علاوه ممکن است در آنِ واحد دو طیّ الارض در دو جهت متعاکس صورت گیرد، پس لازمۀ این تصوّر حرکت مادّه در دو جهت مختلف است و تغییر وضعی و نسبت همۀ‌ اجسام ذی اضافه در دو تغییر متعاکس؛ و هذه مِن المستحیلات العقلیّه.

و ثانیاً: خود شما در مبحث اعجاز انبیاء در تفسیر المیزان فرموده‌ا‌ید که اعجاز امر مخالف طبیعت و قانون مادّه نیست و سُنن و علل و معلولات را باطل نمی‌کند، بلکه اعجاز موجب تسریع تأثیر علل در معلولات می‌گردد؛ مثلاً عصای حضرت موسی علیهالسّلام برای آنکه زنده گردد و اژدها شود روی سلسلۀ مراتب علل طبیعیّه باید چندین هزار سال بگذرد ولی در اثر اعجاز این سلسله علل به مجرّد ارادۀ خدا یا رسول خدا فوراً کار خود را می‌کنند و معلول و نتیجه در خارج تحقّق می‌یابد، ولی در طیّ الارض چنین تصویری نمی‌شود که موجودات بتوانند وضع اولیّه خود را با سائِر نگاه‌ دارند.

حضرت علاّمه بعد از تأمّل مدیدی (اَطرق ملیّاً) جواب دادند که طیّالارض از خوارق عادات است.

عرض کردم: که خرق عادت مسلّم و صحیح، ولی اشکال در استحالۀ عقلیّه است، مانند عبور انسان با بدن مادّی و جسم طبیعی از دیوار و یا از سقف اطاق