مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٠٨ - تحاشی میرزا مهدی اصفهانی و شیخ احمد احسائی از کلمه عرفان و معرفت

حضرت موسی بن جعفر علیهالسّلام عهد کردم که به عنوان استاد دستوری ندهم و از کسی دستگیری نکنم.

[تحاشی میرزا مهدی اصفهانی و شیخ احمد احسائی از کلمه عرفان و معرفت]

ایشان (آقا میرزا مهدی اصفهانی) قائل به اصالت الوجود و الماهیّة، و به قول همین شاگرد معروفشان اصالة الواقعیّه بوده‌اند، و از کلمۀ عرفان و معرفت سخت تحاشی داشته‌اند؛ و نظیر افرادی که از سیر و سلوک زده می‌شوند بر علیه اساتید خود، در آراء و افکار قیام می‌کنند.

مرحوم آقا سیّد احمد [کربلایی] طهرانی از مبرّزین عرفاء و حکمای عالی‌قدر اسلام است و ایشان از مبرّزین شاگردان آخوند ملا حسینقلی همدانی است که حکمت را نزد مرحوم حاج ملاّ هادی سبزواری فرا گرفته و عرفان را نزد آقا سیّد علی شوشتری آموخته است.

و در حقیقت این سردی و وازدگی از سیر و سلوک موجب بد‌بینی به اصل عرفان و حکمت گردیده است.

نظیر شیخ احمد احسائی که پس از مدّتی مراقبه و سیر و سلوک، به واسطۀ همین وازدگی و سردی، حسّ بدبینی شدیدی نسبت به عرفا‌ء و فلاسفه پیدا کرد، و در کتب خود آنان را به باد انتقاد گرفت و در سب ّو لعن به آنها از خود اختیار نداشت. او هم قائل به أصالة الوجود و الماهیّه شد؛ او هم راه معرفت را به کلّی مسدود کرد و در عدم تجاوز از ظواهر روایات یک أخباری صِرف بود؛ او هم مکتب نوینی به نام شیخیّه که بالأخره موجب پیدایش بهائیّه و بابیّه گردید، بنا نهاد.

اینها همه نتیجۀ واکنش و عکس العملی است که نفس در اثر وازدگی به