مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٣٦ - راجع به فاعل فعل عبس و تولّی

رابطة حقیقیّة او بمجرّد إرادة الهیّة من غیر مخصّص، فقد غرّ نفسه. ـ انتهی.

از گفتار حضرت طباطبائی ـمدّ ظلّهـ کاملاً معلوم است که تمام آثار دنیوی و اخروی مترتّبۀ بر انسان، معلول نفس و اراده و اختیار اوست و این مطلب بسیار شایان دقّت و تأمّل و ملاحظه است، و تنفتح منها أبواب کثیرة فی المعارف الإلهیّة فلا تغفل.[١]

[راجع به فاعل فعل عبس و تولّی]

از حضرت علاّمۀ طباطبائی راجع به فاعل فعلِ (عَبَسَ وَتَوَلَّى * أَنْ جَاءَهُ الْأَعْمَى) [٢] سؤال نمودم و عرض کردم که: عامّه می‌گویند راجع به حضرت رسولالله است، و خطاب (وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى) وخطاب (وَأَمَّا مَنْ جَاءَكَ يَسْعَى * وَهُوَ يَخْشَى * فَأَنْتَ عَنْهُ تَلَهَّى) راجع به آن حضرت بوده؛ و چون به عنوان مؤاخذه است معلوم می‌شود که آن گرفتگی چهره و روی گردانیدن، نیز از آن حضرت صادر شده است.

در جواب فرمودند: چنین نیست؛ زیرا اوّلاً: نظیر این خطابات در قرآن کریم بسیار است که عنوان مؤاخذه و خطاب متوجّه رسول الله است در حالی‌که ابداً فاعل فعل، آن حضرت نبوده‌اند؛ مانند آیه ٦٨ از سوره انعام: (وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ).

زیرا اگر این آیه با آیۀ ١٤٠ از سوره نساء: (وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا

[١]ـ‌ همان مصدر، ص ١٢٠ و ١٢١.

[٢]ـ سوره عبس (٨٠) آیات ١ و ٢.