مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ١٩٠ - پایداری دنیا به عالم با عمل

«المَوعِظَةُ [الکلمة] إذا خَرَجَت مِنَ القَلبِ وَقَعَت فِی القَلبِ، و إذا خَرَجَت مِنَ اللّسانِ لَم یَتَجاوَز الآذانَ؛»[١]

عَن علیِّ بنِ الحُسَینِ علیه السّلامُ ـ بعد کلامٍ ـ قالَ: «فإنَّ العِلمَ إذا لَم یُعمَل بِهِ، لَمیَزدَد صاحِبُهُ إلا کُفرًا و لَم یَزدَد مِنَ اللَهِ إلا بُعدًا؛»[٢]

فی نهج البلاغة: «أوضَعُ العِلمِ ما وَقَفَ علی اللسانِ، و أرفَعُهُ ما ظَهَرَ فی الجَوارحِ و الأرکانِ.»[٣]

پایداری دنیا به عالم با عمل

تقوا ملازم با علم، و علم ملازم با تقوا است. اگر عالمی از عمل دست بدارد، دنیایی را خراب خواهد کرد و مردم را بی‌دین تربیت خواهد نمود:

«إذا فَسَدَ العالِم فَسَدَ العالَم.»[٤]

[١]. شرح نهج البلاغة ابن أبی‌الحدید، ج ٢٠، ص ٢٨٧، (حکمت ٢٧٩ از حِکَم منسوب به امیرالمؤمنین علیه السّلام). ترجمه:

«هنگامی که سخن و موعظه از دل بیرون آید، بر دل می‌نشیند؛ و آن‌گاه که از زبان بیرون آید، از گوش‌ها تجاوز نمی‌کند.» (محقّق)

[٢]. الکافی، ج ١، ص ٤٤. ترجمه:

«از حضرت امام سجاد علیهالسّلام روایت شده است که بعد از کلامی چنین فرمودند: ”همانا اگر به علم عمل نشود، برای صاحب آن جز کفر و ضلالت و جز دوری از خدا چیزی نمی‌افزاید.“» (محقّق)

[٣]. نهج البلاغة (عبده)، ج ٤، ص ١٥٦. ترجمه:

«وضیع‌ترین علم آن است که بر زبان بایستد (و به عمل مؤدّی نگردد)؛ و رفیع‌ترین علم آن است که در اعضاء بدن و ارکان آن (چون قلب و مغز)، ظاهر و هویدا گشته است‌.» (محقّق)

[٤].گرچه این عبارت کلامی صحیح و مطابق حکمت و تجربه است، و لیکن در مجامع روایی شیعه با این لفظ از ائمّه طاهرین علیهمالسّلام وارد نشده است. در شرح غُرَر الحکم و دُرَر الکلم، ج ٤، ص ١٠٩ از امیرالمؤمنین علیهالسّلام تعبیر: «زَلَّةُ العالِمِ تَفسُدُ العالَمَ.» و در بحار الأنوار، ج ٧٤، ص١٤٠ عبارت: «و قِیلَ: أیُّ النّاسِ شَرٌّ! قَال صلّی الله علیه و آله و سلّم: ”العُلَماءُ إذا فَسَدوا.“» وارد شده است.

ترجمه: «هنگامی که عالِمی فاسد شود، عالَمی فاسد و تباه می‌گردد.» (محقّق)