اسباب دنیا را صِرف ادواتی می‌بیند که پروردگار علیّ أعلی با آنها کار انجام می‌دهد، ولیحیات و فعل و قدرت مختص ذات مقدّس اوست؛ ولی شخص بی‌توکل، تأثیر را برای اسباب قائل بوده و نظر خود را از مسبّب‌الأسباب قطع می‌کند. بنابراین، توکل از درجات اولیاء خداست.

تلازم ایمان و توکل

[از آیۀ] (وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ)[١] استفاده تلازم ایمان و توکل می‌شود.

محبت خداوند بر متوکلین

[آیۀ] (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ)[٢] دلالت بر محبّت خدا به متوکلین دارد.

روایاتی در فضیلت توکل

عن رسولالله صلّی الله علیه و آله: «لَو أنَّکُم تَتَوَکَّلُونَ عَلَی اللهِ حَقَّ تَوَکُّلِهِ، لَرَزَقَکُم کَما یَرزُقُ الطَّیرَ تَغدُو خِماصًا و تَرُوحُ بِطانًا.»[٣]

عنه أیضًا: «مَن انقَطَعَ إلی اللهِ، کَفاهُ اللهُ کُلَّ مَؤُونَةٍ و رَزَقَهُ مِن حَیثُ لا یَحتَسِبَ؛ و مَن انقَطَعَ إلی الدُّنیا، وَکَلَهُ اللهُ إلَیها.»[٤]

[١]. سوره مائده (٥) آیۀ ٢٣. ترجمه:

«و اگر شما از مؤمنان می‌باشید، پس فقط بر خداوند توکل نمایید.» (محقّق)

[٢]. سوره آل‌عمران (٣) آیه ١٥٩. ترجمه:

«به‌درستی‌که خداوند توکل‌کنندگان را دوست دارد.» (محقّق)

[٣]. بحار الأنوار، ج ٦٨، ص١٥١. ترجمه:

«از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت شده که فرمودند: ”اگر شما بر خداوند آن‌طور که شایستۀ توکل است توکل می‌نمودید، همانا خداوند همان‌گونه که به پرندگان روزی می‌دهد، به شما نیز روزی عنایت می‌فرمود؛ صبح می‌کنند درحالی‌که شکم آنها خالی است و شب می‌نمایند درحالی‌که شکمشان پر است.“» (محقّق)

[٤]. مجموعة ورام، ج ١، ص ٢٢٢. ترجمه:

«از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت شده است که فرمودند: ”هر آن کس که بهسوی خداوند منقطع و بریده گردد (و بدو توکل نماید)، خداوند تمام مؤونه و احتیاجات زندگی او را کفایت نموده و روزی وی را از جایی که هیچ گمان ندارد عطا می‌فرماید؛ و هر آن کس که بهسوی دنیا منقطع گردد (و به اسباب دنیا امید داشته باشد)، خداوند او را به همان دنیا می‌سپارد.“» (محقّق)