«و الصَّلاةُ و السَّلامُ عَلی الَّذی روحُهُ نُسخَةُ الأحَدیَّةِ فی اللّاهوتِ، و جَسَدُهُ صُورَةُ مَعانی المُلکِ و المَلَکوتِ، و قَلبُهُ خَزائِنُ الحَیِّ الَّذی لایَموتَ؛ طاوُسُ الکِبرِیاءِ و حَمامُ الجَبَروتِ»[١] سَیِّدُنا مُحَمَّد و عَلی آله الطَیِّبینَ الطاهِرینَ الغُرِّ المَیامینَ.

خطبۀ دوّم: به لسان فارسی، شامل حمد و ثناء و درود پروردگار، و صلوات بر سیّد أنام محمّد و آله الطاهرین؛ سپس شروع به سخن شد.

مبایعه و خرید و فروش، در حقیقت هر فعلی از افعال انسان

(إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ).[٢]

اگر نگاه عمیقی به جریان روزگار بنماییم، خواهیم دید افعالی که انسان انجام می‌دهد، به منظور و مقصودی بوده که در حقیقت فعل خود را می‌دهد و مقصود را می‌گیرد؛ و می‌توان گفت که فعل خود را می‌فروشد و مقصود را می‌خرد. طالب افعال انسان مختلف است: بعضی طلب رقص می‌کنند، و بعضی طلب فحشاء، و بعضی طلب عمل خیر، و بعضی طلب سعی و کوشش در رفع حوائج عمومی.

[١]* عالم نیستی را شکافت و خلایق و موجودات را از آن پدیدار کرد، و بادهای زنده‌کننده و حیات‌آفرین را به رحمت واسعۀ خود بپراکند، و با سنگ‌های سخت و کوه‌های صلب، زمین خود را میخکوب کرد تا از اضطراب و تکان و لرزش باز ایستد.»

[٤٤١]. ناسخ التواریخ، ج ٤، ص ١٦٤، با قدری اختلاف. ترجمه:

«کلام امیرالمؤمنین هنگام دفن بدن مطهّر حضرت رسول صلّی الله علیه و آله و سلّم: ”پروردگارا! این روح مقدّس، اوّلین تنزّل مقام احدیّت است که تمام نشئات وجود را در دو جنبۀ ازلیّت و ابدیّت حائز گشته است. او نور تو است که به‌واسطۀ آن تمام ظلمات جهل و غوایت و پاره‌های عدم و نیستی را محو و نابود می‌سازی، و او را راهنمای خلق به ذات تو و از جانب تو و بهسوی تو بر نشئات متنازله از خویش قرار دادی. روح او نسخۀ انعکاس حقیقت هوهویّت و احدیّت تو است در عالم تجرّد و بهاء، و جسد او تمثّل معانی و حقائقِ عوالم مُلک و ملکوت است، و قلبش مخزن اسرار ذات حیّ فنا ناپذیر. طاووس مقام کبریائیّت و کبوتر مرتبۀ جبروت است.“» (معلِّق)

[٢]. سوره توبه (٩) آیه ١١١. نور ملکوت قرآن، ج ٣، ص ١٦٠:

«به‌درستی‌که خداوند از مؤمنین، جان‌هایشان و مال‌هایشان را خریداری کرده است که در مقابل آن به ایشان بهشت عطا نماید.»