( وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَاءُ اللَّهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتَّى إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ * وَقَالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنَا قَالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ * وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِمَّا تَعْمَلُونَ * وَذَلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ).[١] وجه تخصیص سؤال آنها از جلود؛ وجه عدول از شهادت به انطاق.[٢]

گواهی زمان و مکان بر اعمال انسان

[١]دست آن فرشتگان گذشت و آنها نتوانستند ثبت کنند ولی تو ثبت کردی، از نظر تو پنهان نشد! تو بر فراز آن فرشتگان مراقب من بودی و شاهد بر آنچه از آنان مخفی بود!»

[٣٤٩]. سوره فصلت (٤١) آیات ١٩ ـ ٢٣. معاد شناسی، ج ٧، ص ١٩٤ و ١٩٩، و ج ٥، ص ٢٩٢:

«روزی می‌رسد که دشمنان خدا همه در پیشگاه پروردگار حاضر می‌شوند، و حشر نسبت به آنها برقرار می‌گردد، و آنها همه در یک صف بسته می‌شوند و آماده برای سؤال و جواب قرار می‌گیرند. * و چون جملگی محشور شدند و فرقه‌فرقه و دسته‌دسته گردیدند و هر صف و گروه و فرقه‌ای در محلّ خاص و مختصّ خود قرار گرفت، همه را برای بازپرسی و برای شهادت اعمال می‌آورند؛ و چون در مقابل آتش قرار گرفتند، علیه آنان شهادت می‌دهند گوش‌های آنان و چشم‌های آنان و پوست‌های بدن آنان، به آنچه آنان در دنیا کارشان این بود که بجای می‌آوردند. * به پوست‌هایشان می‌گویند: ”چرا بر ضرر ما گواهی می‌دهید؟!“ آنها در پاسخ می‌گویند: ”خدا ما را به سخن درآورده است؛ آن خدایی که همه چیز را گویا کرده و به سخن درآورده است؛ همان خدایی که شما را در ابتدای آفرینش خلق نمود و بازگشت شما هم بهسوی اوست. * شما در دنیا چنین قدرتی نداشتید که بتوانید پنهان کنید که گوش‌هایتان و چشم‌هایتان و پوست‌هایتان علیه شما تحمّل شهادت نکنند؛ و لیکن چنان می‌پنداشتید که بسیاری از اعمالی که انجام می‌دهید خدا نمی‌داند. * و این گمان و پندار شما که نسبت به پروردگارتان ‌چنین گمان بردید و چنین پنداشتید، شما را از مقام و منزلت خود ساقط کرد و به پستی کشانید و بالنّتیجه از زیانکاران شدید!»

[٢]. جهت اطّلاع بیشتر پیرامون نحوۀ شهادت اعضاء و جوارح در قیامت رجوع شود به معاد شناسی، ج ٧، مجلس چهل و هفتم.