است که: چون آنها به‌واسطۀ نفاق خود ظاهر و باطنشان دوتا بوده است و با مؤمنین در جهت ایمان ظاهری اشتراک دارند، لذا از ظاهر باب معذّبند. آنها بر ظاهر واقعند؛ به‌طوری‌که اگر نظرهای آنها از ظاهر به باطن تجاوز کند، در رحمت خداوند داخل می‌شوند، و اختلاف در ناحیۀ ادراک آنهاست. بنابراین، دیوار یکی است؛ یک دسته که در باطن دیوار واقعند در رحمت، و دسته‌ای که در ظاهرند دائماً معذّب به عذاب الیم الهی خواهند بود.

سور، تجسّمِ راه انسان به‌سوی خدا

آری، آن سور و دیوار همان راهی است که انسان بهسوی خدا طی می‌کند در دنیا، و در آخرت به صورت دیوار مجسّم می‌گردد. مردمانی که در دنیا از این سلوک به باطن دنیا پی ‌برده و آخرت را فراموش ننمودند، در آخرت در باطن این سور واقع می‌شوند؛ و مردانی که در دنیا از ظاهر دنیا تجاوز نکرده و همیشه خود را به مادیّات مبتلا ساخته‌اند، در آن دنیا در ظاهر دیوار قرار خواهند گرفت. کما آنکه در آیاتی از قرآن تلویحاً و تصریحاً اشاره بدین معنی شده است:

(يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ * أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّى وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ)؛[١]

و قال ایضاً: (إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ * أُولَئِكَ مَأْوَاهُمُ النَّارُ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ).[٢]

بیان کیفیّت سور و یا اعراف در قرآن

[١]. سوره روم (٣٠) آیه ٧ و ٨. معاد شناسی، ج ١، ص ٤٩:

«این مردم فقط ظاهر حیات دنیا را می‌دانند و البته از آخرت غافلند. * آیا با خود اندیشه نمی‌کنند که خداوند آسمان‌ها و زمین و تمام موجوداتی که در میان آنهاست نیافریده است مگر به حقّ و زمان مشخّص؟! و همانا بسیاری از مردم به دیدار پروردگار خود کافرند.»

[٢]. سوره یونس (١٠) آیه ٧ و ٨. معاد شناسی، ج ١٠، ص ٣٩:

«و حقّاً آن کسانی که امید دیدار و ملاقات با ما را ندارند و به زندگی پست دنیوی قناعت کرده‌اند و *