حضرت سجاد می‌فرماید: «”إنِّی أکرَهُ أن أعبُدَ اللَهَ لاغَرَضَ لی إلّا ثَوابَهُ [لِأغراضٍ لِی و لِثَوابِهِ] فأکُونَ کالعَبدِ الطامِعِ [الطَّمِعِ] المُطِیعِ، إن طُمِّعَ عَمِلَ و إلّا لَم یَعمَل. و أکرَهُ أن أعبُدَهُ لِخَوفِ عِقابِهِ فأکُونَ کالعَبدِ السَّوءِ، إن لَم یَخَف لَم یَعمَل.“ قِیلَ: ”فَلِمَ تَعبُدُهُ؟“ قالَ: ”لِما هُوَ أهلُهُ بِأیادِیهِ عَلَیَّ و إنعامِهِ.“»[١]

تأثیر نیّت حتّی‌ در صورت عدم مقارنۀ آن با عمل

و البته باید دانست که نیتفی‌حدّ‌نفسها، صرف نظر از مقارنۀ آن با عمل، دارای نتیجه است:

عن الصادق علیه السّلام: «النِّیَّةُ أفضَلُ مِنَ العَمَلِ؛»[٢]

و فی روایة [عَن أبی‌عبدالله علیه السّلام قالَ:] «إنَّ العَبدَ المُؤمِنَ الفَقِیرَ لَیَقُولُ یا رَبِّ ارزُقنِی حَتَّی أفعَلَ کَذا و کَذا مِنَ البِرِّ و وُجُوهِ الخَیرِ. فإذا عَلِمَ اللَهُ ذَلِکَ مِنهُ بِصِدقِ نِیَّتِهِ، کَتَبَ اللَهُ لَهُ مِنَ الأجرِ مِثلَ ما یَکتُبُ لَهُ [لَو] عَمِلَهُ. إنَّ اللَهَ واسِعٌ کَرِیمٌ.»[٣]

داستان مشّاطۀ دختر فرعون

[١]. بحار الأنوار، ج ٦٧، ص ١٩٨:

«حضرت امام سجّاد علیهالسّلام می‌فرمایند: ”به‌درستی‌که من کراهت دارم و بیزارم از اینکه خدا را عبادت کنم درحالی‌که هیچ غرضی جز رسیدن به ثواب آن نداشته باشم؛ زیرا در این‌صورت همچون عبد طمع‌کاری خواهم بود که از روی طمع مطیع و رام و فرمان‌بردار است، و چنین بنده‌ای اگر خواسته‌اش تأمین گردد عمل می‌کند و اطاعت می‌نماید و الاّ هیچ کاری انجام نمی‌دهد. و همانا من کراهت دارم و بیزارم از اینکه خدا را از روی خوف و هراس از عقابش عبادت کنم؛ زیرا در این‌صورت همچون بندۀ بدی خواهم بود که اگر خوف و هراس نداشته باشد هیچ کاری انجام نمی‌دهد.“ گفته شد: ”پس شما به چه دلیل او را عبادت می‌نمایید؟“ حضرت فرمودند: ”زیرا او با نیکی‌هایی که بر من روا داشته و نعمت‌هایی که عنایت فرموده اهلیّت و شایستگی عبادت را دارد.“» (محقّق)

[٢]. الکافی، ج ٢، ص ١٦. ترجمه:

«نیّت از عمل افضل و بهتر است.»

[٣]. الکافی، ج ٢، ص ٨٥. معاد شناسی، ج ٩، ص ٣٠٨:

«بندۀ مؤمن فقیر می‌گوید: ”خداوندا، به من روزی کن تا فلان و فلان کار خیر و ثواب را انجام دهم.“ پس چون خدا این کلام را از او با صدق نیّت ببیند، برای او همان اجر و پاداشی را *