مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٧٢ - روایتی از امیرالمؤمنین در معذّب یا متنعّم بودن انسان در عالم برزخ

شخص در دنیا انجام می‌دهد چون در غلطک تدریج واقع است، باهم جمع نمی‌شود؛ بلکه مانند گام زدن، یکی از بین می‌رود و دیگری هویدا می‌گردد.

انسان هیچ از زمان فارغ نیست و هیچ زمان از فعل خالی نیست. هر فعل انسان منطبق بر حدّ محدودی از زمان است، لذا انسان تمام افعال خود را نمی‌بیند؛ ولی عالم برزخ که عالم ثبوت و استقرار است، در آنجا تمام افعال انسان آناً واحداً موجود است.

یک علت از عدم قدرت انکار عُصاة، رؤیت افعال خود آنهاست؛ لذا چون پرده برداشته شد، فریاد بر می‌آورد: (رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا).

ولی از آنجایی که سیر بشر از اینجا به آنجا سیر تکامل و ترقّی است، دیگر عود کردن او به این عالم محال و جواب (كَلَّا) می‌شنود.

روایتی از امیرالمؤمنین در معذّب یا متنعّم بودن انسان در عالم برزخ

انسان قبل از اینکه در قیامت برود، در عالم برزخ نیز معذّب یا متنعّم است:

«ففی تفسیرِ النُّعمانِی، بإسناده عَن أمیرالمؤمنینَ علیه السّلام قالَ: ”و أمّا الرَّدُّ عَلَی مَن أنکَرَ الثَّوابَ و العِقابَ فِی الدُّنیا بَعدَ المَوتِ قَبلَ القِیامَةِ فقَولُ اللَهُ عَزَّوجَلَّ: (يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ * فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ * خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ * وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ).[١] یَعنِی السَّماواتِ و الأرضَ قَبلَ یَومِ القِیامَةِ؛ فإذا کانَتِ القِیامَةُ بُدِّلَتِ السَّماواتُ و الأرضُ.

و مِثلُ قَولِهِ تَعالَی: (وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ).

و هُوَ أمرٌ بَینَ أمرَینِ و هُوَ الثَّوابُ و العِقابُ بَینَ الدُّنیا و الآخِرَةِ.

[١]. سوره هود (١١) آیه ١٠٥ ـ ١٠٨.