معاد یک نوع تبدیل و تبدّلی بیش نیست. هزاران قسم از این تبدّلات را در جریان روزانۀ خود ملاحظه می‌کنیم، بدون آنکه نسبت به آنها تعجّبی نموده باشیم. و علت آن است که ما به‌واسطۀ وقوع و ملاحظۀ زیادی از آنها، با آنها انس گرفته‌ایم؛ مثلاً این درختی که اصلش یک تخم بسیار کوچک بوده بعد در زمین درختی تنومند می‌گردد، شاخه می‌دهد، سر به آسمان بلند می‌کند، میوه‌های گوناگون می‌دهد، ریشه‌هایش در زمین می‌دود و مواد غذایی با حباب‌های ریشه‌ها و هم‌چنین با سبزیِ برگش مواد حیاتی از خورشید می‌گیرد، بسیار شگفت‌انگیز است؛ ولی به علت وقوع آن در نزد ما بسیار عادی است.

معاد یک داستان از امثال این تغیّرات است؛ لذا پروردگار در سورۀ حج در اوّل آیۀ پنجم می‌فرماید:

(يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ).[١]

تمثیل عوالم پس از مرگ به اطوار تحوّلات کرم ابریشم

[١]* جفتِ با بهجت و سرشار در روی آن می‌روید. * و این دلیل بر آن است که فقط خداوند حق است و او مردگان را زنده می‌کند و او بر هر چیز قدرت دارد و تواناست؛ * و دلیل بر آن است که ساعت قیامت فرا می‌رسد و شکی در آن نیست و خداوند آنان را که در قبرها خوابیده‌اند برمی‌انگیزاند.»

[٣٦٦]. سوره حج (٢٢) آیه ٥. معاد شناسی، ج ٥، ص ٢٦٢:

«ای مردم! اگر از بعث و برانگیخته شدن انسان، و زنده شدن و قیام او در پیشگاه خدای عزّ‌و‌جلّ در شک هستید، بدانید که: ما ابتدای آفرینش شما را از خاک قرار دادیم، و پس از آن از نطفه، و سپس از عَلقه، و پس از آن از مُضغه با خلقت کامل شده یا کامل نشده (و البتّه قبل از اینکه *