دلش از پرتو انوار، ضیائی دارد		هرکه با پاک‌دلان صبح و مسائی دارد
ای بس آلوده که پاکیزه ردائی دارد		زهد با نیت پاک است، نه با جامۀ پاک
باید افروخت چراغی که ضیائی دارد[٢]		هیزم سوخته، شمع ره و منزل نشود

سه روایت در مذمّت عالمان بی‌عمل

عَن سُلَیمِ بنِ قَیسٍ الهِلالِیِّ، قالَ: سَمِعتُ أمِیرالمُؤمِنِینَ علیه السّلامُ یُحَدِّثُ عَنِ النَّبِیِّ صَلّی اللهُ عَلَیهِ و آلِه أنَّهُ قالَ [فی کلام له]: «العُلَماءُ رَجُلانِ: رَجُلٌ عالِمٌ آخِذٌ بِعِلمِهِ، فَهَذا ناجٍ؛ و عالِمٌ تارِکٌ لِعِلمِهِ، فَهَذا هالِکٌ. و إنَّ أهلَ النّارِ لَیَتأذَّونَ مِن رِیحِ العالِمِ التّارِکِ لِعِلمِهِ. و إنَّ أشَدَّ أهلِ النّارِ نَدامَةً و حَسرَةً، رَجُلٌ دَعا عَبدًا إلَی اللَهِ فاستَجابَ لَهُ و قَبِلَ مِنهُ فاطاعَ اللَهَ فأدخَلَهُ اللَهُ الجَنَّةَ، و أدخَلَ الدّاعِیَ النّارَ بِتَرکِهِ عِلمَهُ و اتِّباعِهِ الهَوَی و طُولِ الأمَلِ؛ أمّا اتِّباعُ الهَوَی فَیَصُدُّ عَنِ الحَقِّ و طُولُ الأمَلِ یُنسِی الآخِرَة.»[٣]

[١]. مجموعة ورام، ج ١، ص ٨٤ (با قدری اختلاف). ترجمه:

«از حضرت امام صادق علیهالسّلام در تفسیر این کلام رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم: ”نگاه کردن به صورت عالم عبادت است“، روایت شده است که فرمودند: ”مقصود آن عالمی است که هرگاه به او نگاه کنی، تو را به یاد آخرت بیندازد؛ و هر کس که بر خلاف این مسئله باشد، نگاه کردن به او فتنه و فساد است‌.“» (محقّق)

[٢]. دیوان پروین اعتصامی.

[٣]. الکافی، ج ١، ص ٤٤. ترجمه:

«سُلیم بن قیس هلالی گوید: شنیدم از امیرالمؤمنین علیهالسّلام که از رسول خدا صلّی الله علیه و آله نقل می‌کرد که آن حضرت می‌فرمود: ”علماء دو دسته‌اند: عالمی که علم خود را بهکار بسته، پس این فرد اهل نجات است؛ و عالمی که علم خود را کنار گذاشته، پس این فرد هلاک شده است. و همانا اهل آتش از بوی بد عالمی که به مقتضای علم خود ‌عمل نکرده است، به شدت در آزار و اذیت هستند. و همانا شدیدترین ندامت و حسرتِ اهل آتش از آن کسی است که در دنیا بنده‌ای را بهسوی خدا دعوت کرده و او استجابت کرده و پذیرفته و اطاعت خدا کرده و بر این اساس خدا او را به بهشت درآورده است، ولی خود آن دعوت‌کننده را به سبب ترک عمل و پیروی از هوای نفس و درازی آرزویش به دوزخ درآورده است؛ امّا پیروی از هوای نفس، راه *