ففی حدیث النبوی: «إنّ الله خَلَقَ المَلائِکَةَ و رَکَّبَ فیهِمُ العَقلَ، و خَلَقَ البَهائِمَ و رَکَّبَ فیها الشَّهوَةَ، و خَلَقَ بَنی آدَمَ و رَکَّبَ فیهِم العَقلَ و الشَّهوَةَ؛ فَمَن غَلَبَ عَقلُهُ عَلی شَهوَتِهِ فَهوَ أعلَی مِنَ المَلائِکَةِ، و مَن غَلَبَ شَهوَتُهُ علَی عَقلِه فَهوَ أدنَی مِن البَهائِمِ.»[١]

کلام خواجه نصیرالدین طوسی در افضلیّت انبیاء بر ملائکه

از اینجاست که خواجه نصیرالدین طوسی در جواب بعضی از معتزله که قائل به عدم افضلیت انبیاء از ملائکه بودند، می‌گوید: «و الأنبیاءُ أفضَلٌ لِوجُودِ المُضادِّ.»[٢]

[١]* نمی‌شنوند. ایشان همانند چهارپایانند، بلکه گمراه‌تر؛ به علّت اینکه آنها البتّه غافل هستند.»

[١٢٢]. این روایت شریف در مجامع روایی با قدری اختلاف به نقل از امیرالمؤمنین علیهالسّلام آمده است. علل الشرائع، ج ١، ص ٤:

«أبِی ـ رَحِمَهُ اللهُ ـ قالَ: حَدَّثَنا سَعدُ بنُ عَبدِاللَه،ِ عَن أحمَدَ بنِ مُحَمَّدِ بنِ عِیسَی، عَن عَلِیِّ بنِ الحَکَمِ عَن عَبدِاللهِ بنِ سِنانٍ، قالَ:‌ سَألتُ أباعَبدِاللهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ الصادِقَ علیهالسّلام، فَقُلتُ: المَلائِکَةُ أفضَلُ أم بَنُو آدَمَ؟ فَقالَ: قال أمیرالمؤمنین علیّ بن أبی‌طالب علیهالسّلام: ”إنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ رَکَّبَ فی المَلائِکَةِ عَقلًا بِلا شَهوَةٍ، و رَکَّبَ فی البَهائِمِ شَهوَةً بِلا عَقلٍ، و رَکَّبَ فی بَنی آدَمَ کِلَیهِما؛ فَمَن غَلَبَ عَقلُهُ شَهوَتَهُ فَهُوَ خَیرٌ مِنَ المَلائِکَةِ، و مَن غَلَبَت شَهوَتُهُ عَقلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ البَهائِم.“»

ترجمه: «شیخ صدوق در علل الشرایع روایت کرده است از پدرش با اسناد خود از عبدالله بن سِنان که او گفت: از حضرت أباعبدالله، امام جعفر صادق علیهالسّلام سؤال کردم که ملائکه افضل هستند یا بنی‌آدم؟ آن حضرت فرمود که امیرالمؤمنین علیهالسّلام فرمود: ”خداوند عزّوجلّ برای ملائکه عقل را بدون شهوت، و برای حیوانات شهوت را بدون عقل، و برای بنی‌آدم هم عقل و هم شهوت را قرار داده است؛ پس هر کس که عقلش بر شهوتش غالب گردد، از ملائکه بهتر و افضل است، و هر کسی شهوتش بر عقلش زیادتی کند از حیوانات بدتر و پست‌تر است‌.“» (محقّق)

[٢].‌ کشف المراد، ص ٤٨٨:

«و هو أفضل مِنَ الملائکةِ و کذا غیرُه مِنَ الأنبیاء علیهم السّلام؛ لِوُجودِ المُضادِّ لِلقُوَّةِ العَقلیَّةِ و قَهرِه عَلَی الإنقیادِ علیها.»

ترجمه: «و رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و هم‌چنین سایر انبیاء علیهمالسّلام از ملائکه افضل و برتر می‌باشند؛ بهدلیل وجود تضاد بین قوّۀ عاقله با سایر قُوا و سلطنت عقل بر قوای دیگر برای تبعیّت از آن.» (محقّق)