مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣١٥ - معاد یعنی اعاده، نه خلق مماثل

البته مقصود از «تبدیل امثال» اتحاد نوعی و اختلاف شخصی نیست؛ زیراکه «مَثَلُ الشَیءِ بِهَذا المَعنَی غَیرُ الشَیءِ»، و حجت بر منکرین حشر تمام نمی‌شود. کما آنکه در آیات دیگر از جمله آیۀ: (نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا)،[١] و آیۀ: (بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ)،[٢] [مسئله] راجع به اتحاد شخصی و اختلاف صور انسان [است، که] در هر آنی صورت دیگری بهخود می‌گیرد. صورت همین انسان، دائماً عوض می‌شود، و غذا بدلِ مایَتَحَلَّل است؛ فقط یگانه چیزی که به این صور مختلفه اتحاد می‌دهد، همان اتحاد روح است.

در حشر هم همان روح به این جسم با صورت دیگری تعلق می‌گیرد.

معاد یعنی اعاده، نه خلق مماثل

لذا باید گفت که خلقِ مثلِ آنها، إعادۀ آنها نیست و معاد عبارت است از إعاده. خداوند در بعضی آیات تعبیر به مِثل نمی‌کند، بلکه می‌فرماید خود آنها را زنده می‌کنیم:

[١]. سوره انسان (٧٦) آیه ٢٨. معاد شناسی، ج ٦، ص ١٥٩:

«ما ایشان را آفریدیم و بنیان وجودی و کیان آنها را استوار نمودیم، و زمانی که بخواهیم مثل‌ها و شکل‌ها و مانندهای آنان را البته تبدیل می‌نماییم.»

[٢]. سوره ق (٥٠) آیه ١٥. معاد شناسی، ج ٦، ص ١٤٨، تعلیقه:

«بلکه ایشان نسبت به خلقتی جدید در اشتباه هستند. (اشتباه ایشان این است که آناً‌فآناً در خلق جدیدی هستند و این را ادراک نمی‌کنند. در عالم خلقت این موجودات همواره در حرکتند و هر روز یک لباس تازه‌ای می‌پوشند، و خَلقًا بعدَ خلقٍ و حالتی بعد از حالتی پیدا می‌کنند.)»

[٣]. مثنوی معنوی، دفتر ششم.