مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٥٦ - تشبیهی لطیف در جایگاه علل و اسباب در عالم ماده

و البته باید دانست که طلب دنیا چنانچه از حدود موازین باشد، منافاتی با طلب آخرت ندارد، بلکه در بعضی مواقع طلب آخرت است:

(رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ).[١]

حسنۀ دنیا به مالی که در راه خدا مصرف شود تعبیر شده است.[٢]

بدون واسطه از خدا طلب کردن افراط، و اسباب را مؤثّر دانستن تفریط و شرک است

و همان‌طور که طلب از خدا بدون واسطه افراط است، اسباب را مؤثّر دانستن و حاجت از اسباب خواستن نیز شرک است و در مرحلۀ تفریط واقع شده است.

تشبیهی لطیف در جایگاه علل و اسباب در عالم ماده

اسباب، حکم کلیدی را دارند که شخص با نیروی بازو قفل را باز می‌کند. اگر موری در صفحۀ کاغذی حرکت کند، سیاهی را که قلم بر صفحه می‌نگارد از

[١]* بی‌نیازی از مردم، و در وسعت و گشایش قرار دادن خانوادۀ خود، و عطوفت و مهربانی کردن به همسایۀ خویش، به طلب رزق و روزی بپردازد، روز قیامت درحالی‌که صورتش همچون ماه در شب بدر (شب چهاردهم) می‌درخشد، خدای عزّوجلّ را ملاقات خواهد ‌کرد.“» (محقّق)

[٤٣٦]. سوره بقره (٢) آیه ٢٠١. ترجمه:

«بار پروردگارا! در دنیا به ما حسنه عنایت فرما و در آخرت نیز به ما حسنه عنایت فرما، و ما را از عذاب آتش محفوظ بدار!» (محقّق)

[٢]. من لا یحضره الفقیه، ج ٣، ص ١٥٦:

«رَوی الحسن بنُ محبوبٍ عَن جمیلِ بنِ صالِحٍ عن أبی‌عبدِاللَهِ علیهالسَّلام فی قَولِ اللَهِ عَزّوجَلَّ: (رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً)، قال: ”رِضوانُ اللَهِ و الجَنَّةُ فی الآخِرَةِ، و السَّعَةُ فی الرِّزقِ و المَعایِشِ و حُسنُ الخُلُقِ فی الدُّنیا.“»

ترجمه: «از امام صادق علیهالسّلام درباره این گفتار خداوند عزّوجلّ که می‌فرماید: (رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً) سؤال شد که منظور چیست؟ فرمودند: ”مراد از حسنه در آخرت، رضوان خدا و بهشت است؛ و مراد از حسنه در دنیا، گشایش در رزق و وسایل زندگی و حسن خلق است.“» (محقّق)

مجمع البیان، ج١، ص ٢٩٧: «قیلَ هِیَ المالُ فی الدُّنیا، و فی الآخِرَةِ الجَنَّةَ؛ عَن ابنِ زیدٍ و السُدِی.»

ترجمه: «گفته شده است که مراد از حسنه در دنیا مال، و مراد از حسنه در آخرت بهشت است.» (محقّق)