در هر حال انسان فعل را فروخته و خریدار، وجه یا چیز دیگری که می‌دهد، بهعنوان ثمن‌البیع است؛ لذا می‌گویند: دشمنی و حسد و فتنه‌جویی و سعایت، علاوه بر آخرت در دنیا نیز جزا دارد و روزگار اثرات آن را به انسان تحویل می‌دهد:

قرض است فعل‌های بدت نزد روزگار

در هر کدام وقت که باشد ادا ‌کند[١]

فانی بودن مبایعه‌های رنگارنگ دنیا و پایدار بودن خرید و فروش با پروردگار

این خرید و فروش‌ها در گیشه‌های مختلف و رنگارنگ دنیا جزئی است و فانی. بایع و مشتری و مبیع و ثمن همه فانی می‌شوند، و خرید و فروش اعتباری و موهومی بیش نیست؛ آنچه پایدار و ثابت است، خرید و فروش با پروردگار است.

خداوند سرمایه‌ای به انسان داده که اسمش را عمر می‌گذارند. طریق سود و زیان را هم به‌وسیلۀ عقل و پیمبران به انسان نشان داده است و فرموده: با این عمر خود که مالی تهیه می‌کنی یا نفسی پاک و با تقوا تهیه می‌کنی، خدا می‌خرد و به شما بهشت می‌فروشد.

حکایت شهادت حضرت حمزه و هفتاد تن از اصحاب در جنگ اُحد

داستان حمزه و کشته شدن هفتاد نفر در جنگ احد[٢] و آمدن آیۀ (مِنَ

[١]. دیوان حکیم شفائی (شرف‌الدین حسن بن حکیم ملاّ‌اصفهانی، از عالمان و طبیبان مشهور زمان شاه عبّاس صفوی):

هر بد که می‌کنی تو مپندار کان بدی		دوران فرو گذارد و گردون رها کند
قرض است فعل‌های بدت نزد روزگار		یک روز اگر ز عمر تو ماند ادا کند

[٢]. الإرشاد، ج ١، ص ٨٠. امام شناسی، ج ١٣، ص ٣٨:

«زید بن وهب جُهَنی، از احمد بن عمار، از شریک، از عثمان بن مغیره، از زید بن وهب روایت کرده است که او گفت: ما روزی عبدالله بن مسعود را سرحال و با نشاط یافتیم و به او گفتیم: ”ما تمنّا داریم از روز اُحد و کیفیّت آن برای ما بیان کنی!“ گفت: ”آری.“ و شروع کرد به بیان آن تا رسید به موقع جنگ و گفت:

رسول خدا صلّی الله علیه و آله فرمود: ”برای نبرد بهسوی کفار با اسم خدا بیرون روید!“ و ما بیرون شدیم و در مقابل کفار صف طولانی کشیدیم.

رسول خدا صلّی الله علیه و آله بر گردنۀ کوه (شِعبِ جَبل) پنجاه نفر از انصار را به ریاست مردی *