عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٢ - انسان و روح اعظم در كلام ملا صدرا

و غايت آن‌ها و تخم عقول و نفوس و ميوه درخت افلاك و آنچه در آن‌ها از انوار معقول و محسوس است مى‌باشد[١].

پس اكنون اراده آن داريم كه براى تو مراتب عالم انسان و اسماى او را شرح و توضيح دهيم و بيان كنيم كه روح انسانى و عقل آخرين الهى در مرتبه و قرب و نزديكى نزد خداوند در قوس صعود و بازگشت، برابر روح اعظم و عقل اول قرآنى در عالم آغاز و قوس نزول است و سلطنت و غلبه او روز رستاخيز و روز عمل همانند سلطنت روح اعظم در روز ازل است، يعنى از جهت شمول و فراگيرى هر يك از آن دو بر تمام مراتب موجودات، بلكه عقل اول و روح آخرين همان حقيقت محمديه است كه يك ذات در دو مرتبه ظاهر و جلوه نموده، يك بار در برگشت به خلق، براى به كمال رسانيدن خلايق و بار ديگر در روى آوردن به حق تعالى براى شفاعت آنان.

چنانچه پيغمبر ٦ فرمود:

نخستين آفرينش حق، نور من بود[٢].

و فرمود:

اول چيزى كه خداوند آفريد عقل بود، به او فرمود: پيش بيا؟ رو كرد، سپس فرمود: برگرد؟ برگشت، فرمود: به عزت و بزرگى خود سوگند كه آفريده‌اى بزرگوارتر از تو نيافريدم، به واسطه تو عطا و بخشش مى‌كنم و به واسطه تو مى‌گيرم و به واسطه تو پاداش و به واسطه تو عقاب و شكنجه مى‌نمايم‌[٣].

[١] -عوالى اللآلى: ٤/ ٩٩، حديث ١٤٠؛ بحار الأنوار: ١/ ٩٧، باب ٢، حديث ٧.

[٢] -بحار الأنوار: ١/ ٩٧، باب ٢، حديث ٧؛ عوالى اللآلى: ٤/ ٩٩.

[٣] -الكافى: ١/ ١٠، كتاب العقل والجهل، حديث ١؛ عوالى اللآلى: ٤/ ٩٩، حديث ١٤٢؛ بحار الأنوار: ١/ ٩٧، باب ٢، حديث ٩.