عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٨٦ - جدال غير مشروع

مناظرات حسن بن فضال، مؤمن الطاق، هشام بن حكم، جابر جعفى با دشمنان حق و با معاندان و منكران از نوع جدال احسن بوده كه حضرت صادق ٧ هميشه آن بزرگواران را به برخورد با مخالفان از طريق جدال احسن ترغيب و تشويق مى‌كرد و بلكه مناظره كردن آنان را با خصم واجب و لازم مى‌دانست و اگر به بعضى از اصحاب و ياران مى‌فرمايد: با دشمن مناظره نكنيد كه مناظره حرام است، به خاطر اين بود كه آنان تخصصى در امر مناظره و جدال احسن نداشتند.

خلاصه: جدال احسن در موردى است كه‌ اولا: جدال كننده در امر مناظره با خصم داراى تخصص كافى باشد و ثانيا: مخالف و منكر حق بخواهد به حق و حقيقت راه يابد، در غير اين صورت جدال و مجادله و مراء و نزاع مشروع نيست و ورود در آن از نظر شارع حرام است.

جدال غير مشروع‌

آنجا كه انسان تخصص در بحث ندارد و براى او از نظر علمى و دينى قدرت رودررويى با مخالف نيست و يا غرض انسان از جدال و مراء اظهار فضل و كمال و خودنمايى و به عجز آوردن و ذليل كردن مردم است و پاى تعصب جاهلانه و يا ترويج باطل در كارست بدون شك جدال حرام است و اين جدال در حقيقت،