عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٨٧ - موقعيتهاى حلم

[والحلم يدور على خمسة أوجه: أن يكون عزيرا فيذل، أو يكون صادقا فيتهم، أو يدعو الى الحق فيستخف به، أو ان يؤذى بلا جرم، أو أن يطالب بالحق فيخالفوه فيه، فان أتيت كلا منها حقه فقد اصبت. وقابل السفيه بالاعراض عنه وترك الجواب يكن الناس انصارك لانه من جاوب السفيه فكأنه قد وضع الحطب على النار. قال رسول الله ٦: مثل المؤمن كمثل الارض منافعهم منها واذاهم عليها.]

موقعيت‌هاى حلم‌

امام به حق ناطق حضرت صادق ٧ در دنباله روايت باب حلم مى‌فرمايد:

حلم و بردبارى در پنج موقعيت صورت مى‌گيرد: در موقعى كه بزرگى و عزت داشته و اكنون خوار و كوچك شده، در حالى كه راست مى‌گفته و اكنون متهم به دروغ گشته، در مرحله‌اى كه دعوت به سوى حق مى‌كرده اهانت شده و در وقتى كه جرم و گناهى نداشته از سوى مردم آزار و اذيت ديده، در زمانى كه مطالبه حق نموده ولى با او مخالفت شده، در اين پنج مورد كه نقطه جوشيدن غضب است جاى حلم ورزيدن و نشان دادن بردبارى است.

شخص حليم در اين پنج صورت با كمال حوصله و وقار بردبارى ورزيده و كم‌ترين تزلزل و حالت ناراحتى پيدا نمى‌كند و بردبار بودن انسان از اين موارد