عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٨٨ - تقابل حلم و غضب

معلوم مى‌گردد.

و سزاوار است كه انسان حليم با شخص سفيه به سؤال و جواب نپردازد، بلكه از او اعراض نمايد و چون اعتراض به اهل جاهل را پاسخ نگويد از ديگران يارى و موافقت بيند، اما جواب دادن و بحث كردن با نادان مانند هيزم گذاردن در آتش است كه شعله آتش را بيشتر و برافروخته‌تر خواهد كرد.

رسول خدا ٦ فرمود:

مؤمن مانند زمين است كه همه از آن استفاده مى‌برند و آزار و اذيت و مزاحمت آنان نيز در روى همين زمين صورت مى‌گيرد.

تقابل حلم و غضب‌

در «شرح مصطفوى» آمده:

صفت حلم در مقابل غضب است و در اثر صبر تواضع و خضوع حاصل مى‌شود و خضوع و فروتنى حاصل نمى‌گردد مگر پس از تحقق حقيقت توحيد و معرفت به عظمت و جلال و قدرت پروردگار متعال و چون انسان، خداوند توانا را مؤثر و محيط و حاكم مطلق و سلطان حقيقى بر همه موجودات ديد، قهرا از خودبينى و خودپسندى و خودخواهى دور گشته و پيوسته با حالت بندگى و خضوع و خشوع و اطاعت و ذلت و تسليم و تفويض و رضا و صبر زندگى خواهد كرد، اين است كه در روايات شريفه علم توام با حلم ذكر مى‌شود، يعنى علمى كه توام با خضوع و خشوع بوده و از خودپسندى و خودخواهى و خودبينى دور باشد.