پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٦٥ - اوضاع سياسى

ميان دانشمندان برپا مى‌كرد. و به همين جهت هم بود كه بعضى از مردم همچنان كه او را بر برترى دادن حضرت علىّ بن ابى طالب بر ديگر خلفا عيب و نكوهش مى‌كردند دخالت او در امور دينى را بر وى عيب مى‌دانستند[١].

در اين عصر دو دسته از دانشمندان ظهور كردند:

دسته اوّل: آنان بودند كه خميرمايه دانش و فرهنگ آنان بيشتر نقل و بررسى و درك كامل بود كه آنان را اهل علم مى‌ناميدند.

و امّا گروه دوّم: كسانى بودند كه خميرمايه دانش و فرهنگ آنان بيشتر نوآورى و استنباط بود كه آنان را اهل عقل مى‌ناميدند[٢].

همچنين در اين عصر دو مكتب مهمّ در عرصه فقه و فقاهت به‌وجود آمد:

مكتب اهل حديث در مدينه و مكتب رأى در عراق.

اوضاع سياسى‌

به ولايت‌عهدى گماردن بيش از يك نفر توسّط خليفه سابق مانند اينكه دو برادر را هم‌زمان به عنوان وليعهد معرّفى كنند كه يكى پس از ديگرى به مقام خلافت برسند، خود عامل مهمّى در ايجاد اختلال در وضع امنيّتى دولت بود. چرا كه در نتيجه اين كار نزاع و درگيرى بر سر قدرت در ميان اين وليعهدان درمى‌گرفت. زيرا يكى از آن‌ها تصميم مى‌گرفت كه ولايت‌عهدى پس از خود را به‌جاى برادر خود كه از جانب پدرشان براى ولايت‌عهدى و خلافت پس از او معيّن شده بود به فرزند خود بسپارد و پس از خود پسرش را به خلافت بنشاند. همچنان كه اين مسأله را به وضوح در ميان امين و مأمون‌

[١] . تاريخ الاسلام ٢/ ٣٢١- ٣٢٣.

[٢] . تاريخ الاسلام ٢/ ٣٢٤.