پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٣٣٤ - ٨ نامه معروف آن حضرت در رد اهل جبر و تفويض

على عليه السّلام را خواست و فرستاد و او را بدين منقبت برگزيد، و او را «كرّار غير فرّار»، و دوست‌دار خدا و رسولش ناميده، خبر داد كه خدا و رسولش هم او را دوست دارند.

ما ابتدا اين شرح و توضيح را بيان داشتيم تا به عنوان مقدمه و پشتوانه‌اى براى اداى مقصود و آنچه درباره جبر و تفويض و اختيار بيان خواهيم كرد، باشد- كمك و نيرو از خدا است، و در همه كار خود به او توكّل داريم- درباره اين مسئله به گفته امام صادق عليه السّلام آغاز سخن مى‌كنيم كه فرمود: «نه جبر است و نه تفويض، ولى مقامى است ميان اين‌دو و آن عبارت از تندرستى، آزادى، مهلت كافى، توشه زندگى مانند مركب و وسيله تحريك شخص فاعل بر فعل خود» اينها پنج امرند كه امام صادق عليه السّلام تمام فضيلت‌ها را در آن‌ها جمع كرده است و هرگاه بنده‌اى يكى از آن‌ها را نداشته باشد به حسب آن كاستى، تكليف از او بركنار است.

امام صادق عليه السّلام در اين روايت، از يك اصل كه بايد مردم به دنبال فهم آن باشند خبر داده كه قرآن هم تصديق‌كننده آن بوده، آيات محكمه رسول خدا هم بر آن گواه هستند. زيرا- چنان‌كه در آغاز نامه نيز يادآور شديم- رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم و آل پاكش عليهم السّلام در گفتار خود از حدود قرآن خارج نشدند، پس هرگاه روايات صحيحى از آنان رسيد و به دنبال شاهد درستى آن از قرآن گشتيم و آيات قرآن موافق آن‌ها و دليل صحّت آن‌ها بود پيروى از آن‌ها فرض است، و جز افراد معاند از آن‌ها سرپيچى نخواهند كرد.

حال اگر با اين ديدگاه به دنبال تحقيق در گفته امام صادق عليه السّلام برويم كه عبارت از: منزلة بين المنزلتين، اختيار در اعمال و انكار جبر و تفويض باهم است، مى‌يابيم كه قرآن بر صحت آن گواهى داده، آن را تصديق مى‌كند، و خبر ديگرى نيز از آن حضرت موافق آن است: از امام صادق پرسش شد كه آيا