پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٠٩ - معتصم ٢١٨ - ٢٢٧ ه

امور آن‌ها را به دست (وصيف) و (اشناس) سپرده‌اى»[١]

ناگفته نماند كه وصيف و اشناس دو غلام ترك معتصم بودند كه بعدها از فرماندهان بانفوذ وى گرديده و به حكومت هم رسيدند.

معتصم نيز به روش و رويه برادرش مأمون در ميان مردم رفتار مى‌كرد.

وى به تفتيش عقايد مردم در رابطه با مسأله خلق قرآن پرداخته و مردم رنج و مشقّت بسيارى در اين رابطه از رفتار او متحمّل شدند. او تعداد بسيارى از دانشمندان را به‌خاطر همين مسأله به قتل رساند و احمد بن حنبل را در سال ٢٢٠ ه. ق به همين خاطر شلّاق زد.

در همين سال هم بود كه معتصم مركز خلافت را از بغداد منتقل كرده، شهر سامرّا را بنا نمود و به آنجا منتقل شد. وى تركان بى‌شمارى در نزد خود جمع كرد و اموال بى‌حساب درباره آنان خرج نمود. تا جايى كه به ايشان لباس‌هاى ديباج و كمربندهاى زرّين پوشانيد. كار آن‌ها بدان‌جا رسيده بود كه مردم را آشكارا در بغداد آزار مى‌رساندند. تا بدان‌پايه كه مردم بغداد وى را تهديد كردند اگر اين ترك‌ها را از اذيّت آن‌ها بازندارد و از شهر اخراجشان نكند با او به جنگ خواهند پرداخت. وى به همين دليل شهر سامرّا را ساخت و خود و تركانش از بغداد خارج شدند.

معتصم در سال ٢٢٣ ه. ق به جنگ با روميان رفت و شهر اموريه را فتح كرد. او در ماه ربيع الاوّل سال ٢٢٧ ه. ق از دنيا رفت و حكومت او هشت سال و هشت ماه به طول انجاميد.

[١] .