پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٧٦ - ٢ وضعيت فرهنگى

جمع‌آورى اموال و فرستادن آن اموال به سوى خليفه تشويق مى‌كردند. چراكه با اين كار رضايت خليفه جلب‌شده و از حسابرسى و كنترل حكومت مركزى در امان مى‌ماندند.

اين پديده به رشد مادّيت‌گرايى و استقرار يافتن اين خصيصه در ميان طبقات مختلف جامعه منجر شد.

فتوحاتى نيز كه در اين دوران انجام شد- كه بيشتر براى استحكام بخشيدن به قدرت مادّى و به‌دست آوردن زمين به‌جاى فتح كردن قلب‌ها و مرزها بود- اين مادّيت‌گرايى را در ميان جامعه مستحكم‌تر كرد. زيرا اموال و غنايم بى‌شمارى كه به‌دست سپاه فاتح مى‌افتاد، يكى از منابع ثروتى بود كه حاكمان و اميران به آن فكر مى‌كردند.

٢. وضعيت فرهنگى‌

ترجمه كتاب‌هاى يونانى، فارسى و هندى به عربى اثر بسيار بزرگى در فرهنگ اين دوران داشته است، پديده ترجمه از زمان مأمون آغاز شد و نقش ويژه‌اى در تقويت فرهنگ اسلامى از يك‌جهت و رويكرد باز به فرهنگ‌هاى ديگرى كه با جهت‌گيرى‌هاى فكرى و فرهنگى تمدّن اسلامى همسان و همسو نبود از جهت ديگر داشته است.

هم‌چنان كه مسافرت‌هاى مسلمين در شرق و غرب جهان اثر بزرگى در تبادل فرهنگى و دادوستدهاى فرهنگى ميان شرق و غرب مملكت اسلامى داشته و باعث نشاط و فعّاليت فرهنگى ويژه‌اى گرديد كه به دانشمندان و فقها نقش بزرگ و جايگاهى خطير در نزد خلفا و حاكمان بخشيد. تا جايى كه قرن چهارم هجرى به بعد را دوران طلايى تمدّن اسلامى ناميده‌اند.